Door engelen gezongen psalmen van William Byrd

Aan het begin van zijn lange carrière publiceerde William Byrd (ca. 1543-1623) drie volumes “Cantiones Sacrae” op Latijnse psalmteksten, op teksten uit de Bijbelboeken “Job” en “Jeremias”, het Marcus evangelie e.a.. De eerste, uit 1575, was in samenwerking met zijn beroemde leraar Thomas Tallis. Elk componeerde 17 “Cantiones” (Motetten). In 1572 was Byrd samen met Tallis, benoemd tot organist van de Chapel Royal.

In 1575 kregen Byrd en Tallis vergunning van Koningin Elizabeth I voor het drukken en verkopen van muziek. Zij gebruikten de diensten van de Franse Hugenoten drukker Thomas Vautrollier, die zich in Engeland gevestigd had en die in 1570 een verzameling chansons van Lassus (“Receuil du mellange”) in Londen had uitgegeven. Als dank voor de vergunning droegen de twee componisten hun “Cantiones quae ab argumento sacrae vocantur” op aan de koningin. De publicatie van de “Cantiones” was echter een financiële mislukking. In 1577 waren Byrd en Tallis genoodzaakt om de koningin om financiële hulp te vragen.

De andere volumes, die Byrd alleen componeerde en die hij zijn ‘Liber primus’ en ‘Liber secundus’ noemde, verschenen in 1589 en 1591. Ze bevatten respectievelijk zestien en eenentwintig “Cantiones”. Deze drie cd box bevat een ruime selectie van de “Cantiones” uit alle drie de verzamelingen. De eerste cd bevat daarenboven ook twee van Byrds klavierwerken die afwisselen met zijn vocale muziek. Het zijn Fantasia’s uit de bundels “Mye Lady Nevells Booke” en het “Fitzwilliam Virginal Book”.

Veel van Byrds Latijnse Motetten was gelegenheidsmuziek ter ondersteuning van de katholieke zaak. Hoewel de componist als “Gentleman” en organist van Queen Elisabeths “Chapel Royal” diende, en hij duidelijk één van de meest gewaardeerde musici aan het hof was, bleef hij trouw aan het katholiek geloof en onderhield hij nauwe contacten met de katholieke leden van de adel en met de jezuïeten in Engeland. Hij werd weliswaar voor het afwijzen van het Anglicanisme herhaaldelijk vervolgd, maar bleef toch in de gunst van de koningin, omdat hij zonder onderscheid, zowel voor de ingetogen anglicaanse, als voor de decoratieve katholieke eredienst, prachtige muziek componeerde.

Byrd kon als niemand anders imiterende polyfonie, omwille van het belang en de betekenis van de tekst, omvormen tot imponerende, retorische kracht. Hij componeerde muziek, omlijst door de kracht van levende woorden. Hier geen vrouwen als sopranen, maar wel prachtige, strakke en egale, zuivere en heldere kinderstemmen die de beroemde, typisch Engelse “Treble” partijen zingen. Het zijn “Angels who hitting the high notes”. De samenzang is legendarisch, het filigraanwerk van de meerstemmigheid is flinterdun. Middenstemmen zorgen voor de polyfone rijkdom. Het geheel ademt letterlijk en figuurlijk een sfeer van nederigheid, ontzag en aanbidding. De magistrale Tudor meerstemmigheid verklankt “Early Gotic” en “Perpendicular Style”. Dit is wonderbaarlijk mooi, dit is verheven, dit is de perfectie. Niet te missen!

William Byrd Cantiones Sacrae Choir of New College Oxford Edward Higginbottom 3 cd CRD CRD5003

http://www.stretto.be/de-magistrale-baldwin-stemboeken-op-cd/#more-2772