Henri Beunders, “Fanatieke fantasten – Dromen over het redden van de wereld”, een meesterwerk, uitgegeven door Walburg Pers.

Henri Beunders gidst u door de woelige decennia vóór 1933, decennia, waarin de turbulente stromingen van mentale golven uitgroeiden tot monstergolven die de mens bedreigden. Vanuit zijn immense eruditie vertelt hij in zijn origineel en verruimend boek, verbonden aan tal van locaties wereldwijd, over de verdeeldheid die er was aangaande de relatie tussen man en vrouw, feit en fictie, techniek en natuur, mens en wereld, gekoppeld aan de ideeën van tal van markante, bekende en minder bekende personages. Niet te missen!

“Ook een eeuw geleden waren er visionairen en fantasten”, stelt Beunders. “Onder hen waren kunstenaars, architecten, ingenieurs, schrijvers, spiritueel gevoeligen, wetenschappers, naaktdanseressen en filmsterren, mannen en vrouwen die onvoorwaardelijk geloofden in zichzelf en plannen hadden om de wereld te verbeteren en zelfs te redden. Vandaag worden we omringd door luidruchtige mensen die zeggen te weten wat de beste weg is naar een mooie toekomst. Maar, helpen ze ons wel op pad of dreigen we door hen juist de weg kwijt te raken?”

“De mens wil overal veelal het goede”, schrijft Beunders. Maar, in ‘Fanatieke Fantasten. Dromen over het redden van de wereld’ stelt hij zich echter de vraag waarom de ene mens in zijn streven slaagt en de andere niet?  Beunders poneert daarbij de stelling dat fantasie en gezond verstand geen tegenstelling vormen maar complementair zijn, want “zonder fantasie, is er geen visie en geen toekomst, en tussen wil, waan en werkelijkheid is er vaak géén wereld van verschil”, schrijft hij.

“Leute, die damals noch nicht gelebt haben, werden es nicht glauben wollen, aber schon damals bewegte sich die Zeit so schnell wie ein Reitkamel“, schreef Robert Musil in zijn „Der Mann ohne Eigenschaften“. Wat voelde, hoopte en vreesde men in het Interbellum? vraagt Beunders zich af. “Welke was de complexe samenloop van omstandigheden rond die dynamische, opwindende,  maar ook chaotische, wanhopige en polariserende werkelijkheid, die bijna van de ene op de andere dag kon omslaan van optimisme in doemdenken, depressie en dictatuur?”

In “Fanatieke Fantasten” staan twee positief ingestelde mensen en hun ideeën centraal.  Ze weerspiegelden de tijdgeest van een periode tussen de Eerste Wereldoorlog tot aan de verkiezingswinst van Hitlers partij in 1933. Die twee personages volgen we door alle hoofdstukken heen, ingenieur Cornelis Lely en de Duitse architect, Herman Sörgel.  

De legendarische, driekwart eeuw durende Zuiderzeewerken, één van de grootste waterbouwkundige projecten ooit uitgevoerd, werden grotendeels uitgevoerd volgens de plannen van de Nederlandse ingenieur, waterbouwkundige, minister, gouverneur en politicus, Cornelis Lely (1854-1929) (foto).

Hij ontwierp reeds in 1891, een eerste concept van zijn plan voor de afsluiting van de Zuiderzee, waarop deze binnenzee uiteindelijk in 1932 door de Afsluitdijk werd afgesloten en het huidig IJsselmeer ontstond. De Zuiderzeewerken werden uiteindelijk in 1975 voltooid met de aanleg van de dijk Enkhuizen – Lelystad (foto).

De Duitse architect, “Regierungsbaumeister”, Herman Sörgel (1885-1952) wilde het zeeniveau in de Middellandse Zee doen dalen en wilde de Zee gedeeltelijk droogleggen door een stuwdam aan te leggen tussen Gibraltar en Marokko. Zijn project had tot doel om van Europa en Afrika één continent (“Atlantropa”) te maken.

“Lely en Sörgel waren in velerlei opzichten tegenpolen maar ze hadden ook één ding gemeen”, schrijft Beunders, “ze stelden hun bestaan nl. in dienst van een levenswerk.  Lely streed voor de realisering van de Zuiderzeewerken in Nederland. Sörgel ijverde tot aan zijn dood voor een veelomvattend plan om via een Afsluitdijk tussen Gibraltar en Afrika, de Middellandse Zee deels droog te leggen  om daarmee alle Duitse,  zelfs alle Europese problemen van energie en landwinning op te lossen. Het was de grootste technisch-architectonische utopie van de 20ste eeuw. Een Duitse krant had het zelfs over het ‘koenste plan sinds mensenheugenis ‘ dat zelfs de fantasie van Jules Verne in de schaduw stelde.”

Onderverdeeld in 10 hoofdstukken, voorafgegaan door een proloog en afgerond door een epiloog, vertelt Beunders in zijn eerste 5 hoofdstukken over de drijvende krachten van “Watertemmers” (sic), die bv. de Mississippi en de Maas wilden bedwingen, de fictie van toekomstromans, de geboorte van reclame en de consument, de strijd tussen de seksen en de nog stille emancipatie (sic) en over Heilsprofeten en het idee van “De Nieuwe Mens”, occultisme en spiritisme.

In de 5 daarop volgende hoofdstukken vertelt hij eerst over de behoefte die aan de orde was door en na de beurscrash en de economische crisis en de strijd tussen de mens en de natuur met als centraal thema, de queeste (sic) van de Nederlandse schrijver, onderwijzer Jac. P. Thijsse (1865-1945) (foto) uit Maastricht, die bekend werd door zijn bijdragen op het gebied van natuureducatie, veldbiologie en natuurlijke historie en die in Nederland aan de wieg stond van de “Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten”.

Hierna vervolgt de auteur met de mens en de machine, de techniek en high-tech, de tussen 1930 en 1936 gebouwde, betonnen “Hoover Dam” (foto) in het dal van de Colorado rivier in Boulder City in de Amerikaanse staat Nevada, technocratie, werkloosheid en werkverschaffing, om te eindigen met Lely’s nalatenschap en beschouwingen over de gevolgen van automatisering en kunstmatige intelligentie. “Verder lezen” en het personenregister sluiten het boek af. Fenomenaal! Zeker lezen.

De Nederlandse historicus, publicist en emeritus hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Henri Beunders (1953), studeerde nieuwe geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, waarna hij de opleiding voor Buitenlandse Zaken volgde. Hij verkoos weliswaar journalistiek en begon in 1979, als redacteur buitenland bij de Haagsche Courant. In 1984, promoveerde hij op de dissertatie “Weg met de Vlootwet!”, een studie naar de parlementaire en sociaal-politieke beroeringen over militaire bewapening in de jaren ’20. Daarna trad hij als redacteur buitenland, onderzoeksjournalist en correspondent in Berlijn voor, tijdens en na de val van de Muur in 1989, in dienst bij NRC Handelsblad. In 1990, werd hij benoemd tot gewoon hoogleraar Geschiedenis van Maatschappij, Media en Cultuur aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Tot 2015, was hij Academic Director van de Postacademische Dagbladopleiding Journalistiek en van 2013, tot zijn emeritaat in 2019, was hij Erasmus-research-professor “Ontwikkelingen in de Publieke Opinie”, aan het gerenommeerd “International Institute of Social Studies” in Den Haag.

Henri Beunders Fanatieke fantasten Dromen over het redden van de wereld 368 bladz. geïllustreerd uitg. Walburg Pers ISBN 9789464565874

https://www.stretto.be/2025/07/29/henri-beunders-hoeveel-recht-heeft-de-emotie-over-straffen-in-de-slachtoffercultuur-een-uitgave-van-amsterdam-university-press/