“Alexander’s Feast” beschrijft een banket of drinkgelag, dat volgens Plutarchus, in 330 v. Chr. gehouden werd door Alexander III (de Grote) en zijn minnares Thaïs in het paleis van de veroverde, Perzische stad Persepolis, waarbij Timotheus zong en de lier bespeelde. Thaïs kon Alexander ervan overtuigen het paleis, de belangrijkste residentie van de verslagen Achaemenidische dynastie, in brand te steken als vergelding voor Xerxes’ verbranding in 480 v.Chr. van de oude Tempel van Athena op de Akropolis in Athene (de locatie van het nog bestaand Parthenon). “Alexander’s Feast” was een immens succes en moedigde Händel aan om de overstap te maken van het componeren van Italiaanse opera’s naar grootse, Engelse koorwerken.
“Alexander’s Feast” (HWV 75) is een Ode op een libretto van de Ierse schrijver en librettist, Newburgh Hamilton (1691-1761). Hamilton baseerde zijn libretto op de Ode, “Alexander ’s Feast, or the Power of Music” (1697) van John Dryden (1631-1700), geschreven ter ere van Sint-Cecilia’s Day, de patrones van muziek en muzikanten. Jeremiah Clarke (ca. 1674-1707), wiens partituur helaas verloren is gegaan, zette Drydens oorspronkelijke ode als eerste op muziek. Van Newburgh Hamilton is bekend dat hij ook de librettist was van Handels “Samson” (1743) naar het drama “Samson Agonistes” van John Milton, en van Handels “Occasional Oratorio” (HWV 62) (1746), met hergebruik van zijn kroningshymne “Zadok the Priest” als finale. 
Händel componeerde zijn “Occasional Oratorio” te midden van de Jacobitische opstand van 1745-1746, een poging om Händels beschermheren, de Hannoveraanse monarchie onder George II, vanuit Schotland omver te werpen en te vervangen door een Stuart-restauratie onder Charles Edward Stuart, de kleinzoon van koning James II, bekend als “the Young Pretender” en “Bonnie Prince Charlie” (foto). 
In 1683, was de “Musical Society of London” opgericht met als doel jaarlijks een ode ter ere van Sint-Cecilia te laten componeren en uit te voeren. Nog voor “Alexander’s Feast“ had Dryden reeds in 1687, de Ode, “A Song for St. Cecilia’s Day” geschreven. Deze werd nog in datzelfde jaar getoonzet door de in Londen wonende, Italiaanse componist, Giovanni Battista Draghi, bekend van zijn deelname in 1684, aan de “Battle of the Organs”, een wedstrijd tussen de orgelbouwers Smith en Harris om een nieuw orgel in de befaamde “Temple Church” (foto) in London te bouwen. In 1692, werd Drydens Ode, “A Song for St. Cecilia’s Day” door Henry Purcell getoonzet en in 1739, werd zijn (eerste) Ode met als titel, “Ode for St. Cecilia’s Day”, eveneens door Händel getoonzet.
Händel componeerde “Alexander’s Feast” in januari 1736, en het werk beleefde in februari 1736, zijn première in Covent Garden in Londen. Met zijn oratorium over Alexander de Grote beleefde Händel een van de grootste successen van zijn leven. Covent Garden was nl. nog nooit zo vol gelopen als op de avond van de première. Händel herzag “Alexander’s Feast” voor uitvoeringen in 1739, 1742 en 1751, voegde verzen toe uit zijn Ode, “The power of Musick” (met als openingskoor, “From harmony, from heavenly harmony,”) uit 1720, en “Alexander’s Feast” werd tijdens Händels leven in totaal 25 keer uitgevoerd, waardoor het een van zijn meest uitgevoerde oratoria in zijn carrière was 
In zijn gedicht beschrijft Dryden (foto) Alexanders bard, Timotheus. Hij zingt lof over hem en Alexander wordt emotioneel overmand door de poëzie en de muziek van de zanger. Timotheus verheerlijkt hem nl. als een god, zingt over de geneugten van wijn en moedigt hem aan om te drinken. 
“Twas at the Royal Feast, for Persia won
By Philip’s Warlike Son:
Aloft in awful State
The God-like Heroe sate
On his Imperial Throne:
His valiant Peers were plac’d around;
Their Brows with Roses and with Myrtles bound.
(So shou’d Desert in Arms be Crown’d)
The Lovely Thais by his side,
Sate like a blooming Eastern Bride
In Flow’r of Youth and Beauty’s Pride.”
“Revenge, Revenge, Timotheus cries,
See the Furies arise!”
“Thais led the Way,
To light him to his Prey,
And, like another Hellen, fir’d another Troy.”
Timotheus prijst vervolgens de schoonheid van Thaïs, Alexanders geliefde, waardoor het hart van de koning smelt, en ten slotte moedigt hij gevoelens van woede en wraak aan, waarop Thaïs, Alexander aanzet om het Perzisch paleis in brand steken uit wraak voor de eerdere wandaden van Perzië tegen Griekenland. De poëtische vertelling eindigt ten slotte met de magnifieke Ode of lofzang aan “Divine Cecilia”, de patroonheilige van de muziek:
“At last, Divine Cecilia came,
Inventress of the Vocal Frame;
The sweet Enthusiast, from her Sacred Store,
Enlarg’d the former narrow Bounds,
And added Length to solemn Sounds,
With Nature’s Mother-Wit, and Arts unknown before.
Let old Timotheus yield the Prize,
Or both divide the Crown;
He rais’d a Mortal to the Skies;
She drew an Angel down.”
Timotheus (niet te verwarren met Timotheüs, een vroeg christelijke evangelist, eerste christelijke bisschop van Efeze en metgezel en zendingspartner van de apostel Paulus), was nl. een beroemde aulos speler (foto) in Macedonië tijdens de heerschappij van Philippus II en Alexander de Grote. Na Timotheus’ dood werd een verhaal over het effect van zijn muziek en de invloed van muziek op emoties, meer bepaald op die van Alexander de Grote, een bekend referentiepunt in de literatuur.
In latere literatuur werd de fluitist Timotheus weliswaar soms verward met de Macedonische zanger, dichter en lierspeler (eigenl. kithara, het instrument van Apollo), Timotheus van Milete. Deze Timotheus leefde tijdens de regering van Archelaüs I van Macedonië, die van 413 tot 399 v.Chr., koning van Macedonië was. Dryden lijkt wel de twee (Timotheus met de aulos/fluit en Timotheus met de lier) te hebben gecombineerd, verwijzend in zijn “Alexander’s Feast, or the Power of Music”, naar “his breathing flute / And sounding lyre”. De aulos spelende Timotheus wordt overigens ook vernoemd in het gedicht “An Essay on Criticism” uit 1711, van Alexander Pope (1688–1744), waarin “the world’s Victor stood subdued by sound.”
In zijn oorspronkelijke vorm bevatte Handels Ode drie instrumentale concerti. Als eerste, een concerto voor harp, luit, lyrichord en andere instrumenten, HWV 294, voor uitvoering na het recitatief, “Timotheus, plac’d on high” in deel I. Een lyrichord (foto) was een soort klavecimbel, uitgevonden door de Londense klavecimbelbouwer, Roger Plenius, waarbij de snaren werden bespeeld door draaiende wielen, in plaats van dat ze werden getokkeld. Als tweede concerto, een concerto grosso in C voor hobo’s, fagot en strijkers, nu bekend als het “Concerto Grosso for Alexander’s Feast” HWV 318, uitgevoerd tussen deel I en II. Als derde, een orgelconcert in sol klein HWV 289, voor kamerorgel (foto), hobo’s, fagot en strijkers, bedoeld voor uitvoering na het koor, “Let old Timotheus yield the prize” (nr. 8 in deel II). Het orgelconcerto en het heerlijk mooi concerto, oorspronkelijk bedoeld voor harp, werden beide in 1738, door John Walsh uitgegeven als het eerste en laatste van Händels 6 Orgelconcerti op. 4.
Voor deze grandioze uitvoering, de opname in 2024, van een liveconcert in de Helmut List Halle tijdens het Styriarte Festival in Graz, verenigde de hoboïst, Alfredo Bernardini, de fantastische stemmen van het Arnold Schönbergkoor, zijn gedreven Zefiro Barokorkest en de schitterende solisten, Miriam Kutrowatz (sopraan), Daniel Johannsen (tenor) en Damien Gastl (bas). Samen vertelden ze toen het eeuwenoud verhaal van hoe de zanger Timotheus door een wervelwind van uiteenlopende emoties op te roepen, de stemming van Alexander wist te veranderen en zo de macht van muziek over politiek en oorlog wist te benadrukken. Dit alles op zo’n niveau, vocaal en instrumentaal Live te brengen, was een fenomenale prestatie! U kan er voortaan thuis volop van genieten. Niet te missen!
George Frideric Handel Alexander’s Feast Zefiro Alfredo Bernardini Kutrowatz Johannsen Gastl Arnold Schönberg Chor cd Arcana A582
https://www.stretto.be/2017/07/16/prachtig-occasional-oratorio/