In “De moeder van de vooruitgang” toont Katrine Kielos-Marçal spitsvondig en intelligent aan dat de achterstelling van vrouwen niet alleen henzelf betreft, maar iedereen en laat ze zien hoe belangrijke technologische innovaties als de elektrische auto en de rolkoffer, decennialang niet verder ontwikkeld werden omdat ze als te vrouwelijk werden gezien. De wereld zou er wel heel anders hebben uitgezien als we het vrouwelijke eerder al net zo universeel als het mannelijke hadden gezien, zo klinkt het. Heerlijk!
Reeds haar boek “Who Cooked Adam Smith’s Dinner?” (foto) uit 2012, was een feministische kritiek op de economie die tot doel had de historische verwaarlozing van de rol van vrouwen bloot te leggen, met name in de huiselijke sfeer. Kielos-Marçal stelde het simplistisch paradigma van de ‘economische man’ ter discussie en benadrukte de invloed van de neoliberale ideologie binnen het hedendaags economisch denken. Ze schetste de evolutie van de economie, waarbij een economische visie eerst als absurd en taboe werd gezien, maar geleidelijk aan genormaliseerd werd, geïllustreerd door de ideeën van de joods-Amerikaanse econoom Gary Becker (1930-2014) (foto), professor aan Columbia University en de universiteit van Chicago. 
Kielos-Marçal reflecteerde ook op de voorspelling van de Britse econoom, John Maynard Keynes (1883-1946) (foto) van een wereld in 2030 waarin loonarbeid plaats zou maken voor kunst, poëzie en contemplatie, maar die pessimistisch was in termen van groei. Zij contesteerde dat met wat ze de hedendaagse obsessie met economisch denken noemde. Zij benadrukte hoe het idee van de ‘rationele individuen’ ons blind maakt voor maatschappelijke problemen en merkte op dat ‘wat goed is voor de rijken en machtigen, bijna altijd ‘goed is voor de economie’.
“Economie is bedacht door mannen, in een tijd waarin ‘vrouwelijke’ waarden als zorgzaamheid, onbaatzuchtigheid of kwetsbaarheid niet serieus werden genomen”, zo stelt de auteur. De zogenaamde economische mens is dan ook rationeel en cynisch en handelt alleen uit eigenbelang. We zijn eeuwen verder, maar het karakter van de economische mens is niet bepaald verbeterd en nog altijd houden economen weinig rekening met vrouwen. Ze hebben geen oog voor onbetaalde zorgtaken en verschil in loon tussen de seksen verklaren ze met absurde cirkelredeneringen.
In haar aanstekelijk en onderhoudend betoog “De moeder van de vooruitgang” rekent de journaliste en feministe, Katrine Marçal, met en vanuit haar deskundige, historische kennis, af met (mannelijk) egoïsme en haalt alom geaccepteerde economische ideeën onderuit. Haar verhaal begint met de uitvinding van de cirkel, het wiel en de… rolkoffer. Hoewel het wiel zo’n 5000 jaar geleden werd uitgevonden en de koffer in de 19de eeuw, duurde het tot begin jaren ’70, vóór Bernard Sadow of nog voor hem, de Pools/Kroatische kunstschilder en uitvinder, Alfred Krupa (foto), in 1954, de twee (koffer en wieltjes), succesvol met elkaar verbond. Hoe kon dat zo lang duren? vraagt de schrijfster zich af. Voor Katrine Marçal is het antwoord zowel schokkend als simpel: omdat “echte mannen” hun tassen droegen, hoe zwaar ze ook waren.
Ooit behoorde tot het gedachtegoed van het rabiaat feminisme dat de reden waarom vrouwen geen kaart kunnen lezen was omdat ze gemaakt waren door mannen. Ondertussen is het gedachtegoed enigszins geëvolueerd, genuanceerd en van niveau veranderd:
“Toen Neil Armstrong, Buzz Aldrin en Michael Collins terugkeerden naar de aarde”, schrijft Marçal, “pakten ze hun koffers op aan de handvatten en droegen ze hun bagage zoals die gedragen werd sinds het ontstaan van de moderne koffer halverwege de negentiende eeuw. De vraag is dus niet waarom het in Bernard Sadow opkwam dat koffers wielen moesten hebben. De vraag is: waarom is dit nooit eerder in ons opgekomen?”
“De moeder van de vooruitgang” is een onderhoudende, fascinerende maar ook onthullende en bijwijlen shockerende analyse van horsepower tegenover girlpower, van zakendoen, technologie en innovatie vanuit een feministische invalshoek. Want het draaide niet alleen om de koffer, stelt de auteur. Aan de hand van leuke tot schrijnende voorbeelden, van elektrische auto’s en influencers tot bh-en korsettennaaisters en techmiljardairs, laat Kielos-Marçal zien hoe genderbias of genderongelijkheid, economie onderdrukt en ons tegenhoudt, innovaties vertraagt, soms met honderden jaren, en ons begrip en kennis van onze geschiedenis vertekent. Terwijl we het over de ijzertijd en de bronstijd hebben, kunnen we net zo goed de “keramische tijd” of de “vlastijd” bespreken, aangezien deze technologieën net zo belangrijk waren. Maar uitvindingen die met vrouwen worden geassocieerd, worden nu eenmaal niet op dezelfde manier als technologie beschouwd. “Att uppfinna världen” werd vanuit de Engelse editie ”Mother of Invention”, vertaald door Huub Stegeman. Warm aanbevolen.
(Tip van Stretto: speel na het lezen van het boek het nummer “Do It Again” van Steely Dan,
“Yeah, you go back, Jack, do it again
Wheel turnin’ ‘round and ‘round
You go back, Jack, do it again”)
De Zweedse wetenschapsjournaliste Katrine Kielos, bekend als Katrine Kielos-Marçal (1983) was hoofdredacteur van de Zweedse krant Aftonbladet, waar ze voornamelijk artikelen schreef over Zweedse en internationale, financiële politiek en feminisme. Ze heeft een bachelord diploma van de universiteit van Uppsala en ze was freelance schrijver voor de cultuurpagina van “Expressen”. In 2013, kende de Zweedse krant “Dagens Nyheter” (DN) (“Nieuws van de Dag”), Kielos de derde jaarlijkse Lagercrantzen-prijs voor critici toe en in 2015, ontving ze de Jolo-prijs voor journalistiek. De Jolo-prijs is een Zweedse literaire prijs die sinds 2002 jaarlijks wordt uitgereikt door de Jolo Vereniging, in 1997 opgericht ter nagedachtenis aan de auteur en DN-journalist Jolo, Jan Olof Olsson (1920-1974). De prijs wordt toegekend aan journalisten en auteurs die werken in de geest van Jolo.
Eerder schreef ze “Det enda könet” (2012), een feministische kritiek op de economie, vertaald als “Who Cooked Adam Smith’s Dinner?: A Story About Women and Economics” (foto), door de Amerikaans-Zweedse auteur, vertaler en redacteur, Saskia Vogel (1981), en in het Nederlands als “Je houdt het niet voor mogelijk: Een jonge vrouw rekent af met (mannelijk) egoïsme in de economie” (de Geus) (foto), door Maydo van Marwijk Kooy, lid van de Adviesraad van het Nederlands Letterenfonds en oprichtster van de ”Maydo Kooy Literary Agency”.
Katrine Kielos-Marçal De Moeder van de Vooruitgang Hoe goede ideeën worden genegeerd in een wereld gebouwd door mannen 318 bladz. uitg. Ten Have ISBN 9789025912178