Dmitri Sjostakovitsj (1906-1974) was ongetwijfeld één van de belangrijkste componisten van de 20ste eeuw. Hij heeft grootse werken nagelaten in elk genre, van symfonieën tot opera, filmmuziek, lichte muziek, 6 concerti en kamermuziek. Deze 4 cd box biedt een prachtig overzicht van zijn kamermuziek. Ook minder bekende pareltjes en zelden uitgevoerde werken voor twee piano’s zijn opgenomen, waaronder de korte, geestige Tarantella en zijn dramatisch, filmisch Concertino, op. 94 en Alfred Schnittke’s “Prelude In Memory Dmitri Sjostakovitsj” uit 1975.
Sjostakovitsj was begin dertig toen hij zich voor het eerst tot het strijkkwartet wendde. Hij was van plan om een volledige cyclus van 24 te componeren maar voltooide er 15. Deze werken belichaamden zijn persoonlijke, autobiografische expressie, gericht op een waarheidsgetrouwe, sonore weergave van zichzelf als mens en als kunstenaar.
Na in 1945, medeoprichter te zijn van het beroemd Borodin Kwartet, richtte de Russisch-Zwitserse altviolist en dirigent, Rudolf Barshaï (1924-2010) (foto), in 1955, naar het voorbeeld van het in 1941 opgericht Kamerorkest van Wilhelm Stross (1907-1966), het Kamerorkest van Moskou op. Het Kamerorkest van Stross was, hoewel Wilhelm Stross op de Gottbegnadeten-Liste van Hitler stond en hij de violist was geweest van het uitgesproken, nazi gezind Elly-Ney-Trio, het eerste, Duits orkest dat na WO II, tijdens de regering van Konrad Adenauer, in de Sovjet Unie speelde. Het orkest van Barshaï speelde, net als dat van Stross, in de barok traditie van de barok, rechtstaand en zonder dirigent. Barshai, één van de beste altviolisten van zijn tijd, was een vriend van Sjostakovitsj en hun samenwerking was lang en intens. Zijn arrangementen voor kamerorkest van deze kwartetten boden een totaal andere lezing van de oorspronkelijke werken. Ze werden trouwens geprezen door Sjostakovitsj zelf, die van een van hen zou hebben gezegd dat hij “beter klonk dan het origineel”.
Barshaï arrangeerde 5 Strijkkwartetten van Sjostakovitsj voor kamerorkest en noemde ze Kamersymfonieën, de Kamersymfonie Op. 49a “Eine Kleine Symphonie” (bewerking van het strijkkwartet nr. 1 op 49, uit 1938), de Kamersymfonie Op. 73a (bewerking van het 3de strijkkwartet op. 73 uit 1946), de Kamersymfonie op. 83a (bewerking van het 4de strijkkwartet op. 83 uit 1949), de Kamersymfonie nr. 1 op. 110a bewerking van het 8ste strijkkwartet, op. 110 uit 1960), en de Kamersymfonie Op. 118a (bewerking van het 10de strijkkwartet op. 118 uit 1964).
Toen Sjostakovitsj in 1940 zijn Pianokwintet componeerde, moest het grootste deel van zijn kamermuziek nog gecomponeerd worden. Hij componeerde tussen 1938 en 1975, het jaar van zijn overlijden, parallel met zijn 15 grandioze symfonieën, o.a. 15 heel bijzondere strijkkwartetten. In zijn Pianokwintet uit 1940, ontdekt u door de overkoepelende spanning tussen een ritmisch dynamisch temperament en een gevoel van buitengewoon zachte intimiteit, de poëtische en zachte kant van Sjostakovitsj. Door formele zuiverheid en vrijheid van toon te combineren, werd zijn Pianokwintet, met echo’s van Bach en Händel in de eerste twee bewegingen, geprezen als een meesterlijke creatie en is het naderhand zijn succesvolste kamermuziekwerk gebleven.
Sjostakovitsj begon aan de 5-delige compositie in de zomer van 1940 en voltooide ze in september. Het werd, net als zijn meeste andere strijkkwartetten, gecomponeerd voor het Beethoven Kwartet, en werd door hen op 23 november 1940, met groot succes, in het conservatorium van Moskou, in première gespeeld met Sjostakovitsj zelf aan de piano. In 1941 werd het werk bekroond met de Stalin-prijs. Ontdek meteen de fuga in de tweede beweging (Adagio), waarbij de emotionele spanning toeneemt, naarmate de stemmen inzetten. In de laatste jaren van een lang en productief leven componeerde hij een liedcyclus met pianotrio, vernieuwend in vorm en structuur, een hymne aan kunst, vriendschap en de natuur met een buitengewone suggestieve kracht.
Na 1945 werd Sjostakovitsj als Sovjet Ruslands prominentste componist uitgekozen om de Sovjets in het buitenland te vertegenwoordigen als cultureel ambassadeur. Eén van die reizen ging in 1950 naar Leipzig om het Festival ter herdenking van de 200ste sterfdag van Johann Sebastian Bach bij te wonen. Sjostakovitsj werd ook gevraagd om deel te nemen aan de jury van het eerste Internationaal Bachconcours. Eén van de deelnemers was de 26-jarige Tatiana Nikolayeva (foto) uit Moskou. Ze had zich voorbereid om elk van de 48 stukken uit Bachs Wohltemperiertes Klavier te spelen. Ze behaalde de eerste prijs. Door deze fenomenale prestatie begon Sjostakovitsj aan het componeren van zijn eigen 24 preluden en fuga’s. Hij componeerde de complete cyclus tussen oktober 1950 en februari 1951 en droeg het meesterwerk op aan Nikolayeva. Zij speelde de première in Leningrad op 23 december 1952. De uitvoerders zijn Zoryana Kushler (mezzosopraan), Ewa Kupiec, Margarete Babinsky en Holger Busch (piano), het Petersen Quartett en de Moscow Virtuosi o.l.v. Vladimir Spivakov, viool.
Inhoud:
CD1:
Kamersymfonie, Op. 110a (arr. Barshai)
Zes gedichten van Marina Tsvetajeva, Op. 143 (arr. Auerbach)
Prelude en Scherzo, Op. 11
Alfred Schnittke Prelude In Memory Dmitri Sjostakovitsj
CD2:
Pianokwintet, Op. 57
Strijkkwartet nr. 4, Op. 83
Strijkkwartet nr. 1, Op. 49
CD3:
Pianosonate nr. 1, Op. 12
Pianosonate nr. 2 in b mineur, Op. 61
Suite in fis mineur, Op. 6 (voor 2 piano’s)
CD4:
Tarantella (voor 2 piano’s)
24 Preludes, Op. 34
Mars in D majeur (voor 2 piano’s)
Concertino in a mineur, Op. 94 (voor 2 piano’s)
Dmitri Shostakovich Chamber Music Chamber Symphony String Quartets Piano Sonatas Vladimir Spivakov Ewa Kupiec Petersen Quartett Moscow Virtuosi 4 cd Capriccio C7470