“Music from the Peterhouse Partbooks” door The Choir of Peterhouse, Cambridge o.l.v. Simon Jackson, op het label Naxos. Prachtig! | Stretto – Magazine voor kunst, geschiedenis, filosofie, literatuur en muziek.

De “Peterhouse Partbooks” behoren tot de belangrijkste collecties Engelse religieuze muziekmanuscripten uit de 16^de– en vroege 17^de eeuw. Met diverse wereldpremière-opnames biedt dit programma een overzicht van de rijke verscheidenheid aan Peterhouse-manuscripten, van de Venetiaanse pracht van Croce’s achtstemmige hymne “Omnes gentes plaudite” tot de boetvaardige intimiteit, “O God be merciful unto us” van Thomas Tallis.

Religieuze koormuziek bloeide in de dagen van koning Henry VIII. Componisten als John Taverner (ca. 1490-1545) en John Sheppard (ca. 1515-1558), Thomas Tallis (ca. 1510-1585) en zijn leerling William Byrd (1539-1623) (foto) componeerden prachtige meerstemmige motetten. Met de komst van de puriteinse reformatie werden de meeste van die Latijns-sacrale werken echter buitenspel gezet als zijnde irrelevant voor de nieuwe Engelse Protestantse Kerk. Dit prachtig repertoire heeft de tand des tijds gelukkig overleefd in collecties als de “Forrest-Heyther”-, de “Gyffard”-, de “Ludford’s Lady Masses”-, de “Christ Church”- en de “Peterhouse Partbooks”.

In het begin van de 16^de eeuw werden de grote koorboeken geleidelijk vervangen door “partbooks” of stemboeken. Stemboeken met afzonderlijke, kleine papieren blaadjes waren goedkoper dan de grote, gebonden koorboeken in perkament, en ze waren ook makkelijker te hanteren en meer geschikt voor een groter aantal zangers. Het koor stond niet langer rond een lessenaar waarop een foliant stond, maar zong voortaan vanuit de koorbanken, behalve in de votief antifonen die men staande en aanbiddend zong voor religieuze afbeeldingen. Het aantal overgeleverde stemboeken is vrij groot, maar complete sets zijn zeldzaam. De paar volledige zijn de “Forrest-Heyther”, de “Gyffard sets” en de “Ludford’s Lady Masses” in het British Museum. In de “Peterhouse”- en “Christ Church” Partbooks ontbreken bv. de tenorpartijen.

Peterhouse, opgericht in 1284, is de oudste universiteit van Cambridge. In 1635 richtte de meester van Peterhouse, John Cosin, een koor op om te zingen in de onlangs ingewijde kapel van de universiteit. Peterhouse koestert tot op de dag van vandaag zijn rijke en historische muzikale traditie. De Peterhouse-stemboeken zijn een verzameling Engelse stemboeken uit de 16^de en 17^de eeuw. Ze zijn “Peterhouse” genoemd, naar Peterhouse in Cambridge, waar de boeken enige tijd werden bewaard en nu bewaard worden in de bibliotheek van de Universiteit van Cambridge. Het zijn handgeschreven manuscripten, alle op papier geschreven. Halverwege de 18de eeuw werden de boeken opnieuw ingebonden, hoewel de foliëring en indices ongewijzigd bleven.

De muziek bewaard in de partituren is uitsluitend religieus en bestaat uit missen, magnificats, services, anthems en motetten. De partituren zijn uitzonderlijk vanwege hun bewaring van zowel beroemde componisten, zoals Thomas Tallis , William Byrd en Robert Fayrfax, als van veel minder bekende componisten zoals Arthur Chamberlayne, John Darke, John Norman, Nicholas Ludford, Richard Pygott, John Mason, Robert Hunt of Robert Jones, ‘singer in the Royal Household chapel”. Slechts twee werken in de Henriciaanse set zijn van niet-Engelse componisten: het motet “Aspice Domine”, toegeschreven aan Jacquet de Mantua, en een mis, gebaseerd op het motet “Surrexit pastor bonus” van Andreas de Silva, in de partituren aangeduid als gecomponeerd door “Lupus Italus” (de 16de eeuwse hofcomponist Ambrose Lupo ook bekend als Ambroso da Venezia).

De partituren kunnen worden onderverdeeld in twee afzonderlijke collecties. De “Henrician” set bestaat uit vier overgebleven boeken (Triplex, Medius, Contratenor en Bassus), waarbij het Tenorboek ontbreekt en verschillende pagina’s van het begin van de Triplex ontbreken. Deze boeken bevatten stukken die uitsluitend in het Latijn zijn gezet. Ze werden allemaal geschreven door één enkele kopiist tussen 1539 en 1541 en lijken niet veel gebruikt te zijn, aangezien er talloze fouten zijn die nooit zijn gecorrigeerd. Als zodanig is het mogelijk dat ze meer als een bloemlezing werden gekopieerd dan als een set voor praktisch of huidig gebruik, en naarmate de Engelse Reformatie en de ontbinding van de kloosters onder Hendrik VIII voortduurde, kan het zijn dat een groot deel van het repertoire dat in de partituren werd bewaard kort daarna uit de gratie raakte, of als politiek onverstandig werd beschouwd.

De “Caroline”-set bestaat uit 19 boeken, waarvan er helaas vier (twee Tenorboeken en twee Contratenorboeken) verloren zijn gegaan. Deze collectie dateert van tussen 1625 en 1640 en werd samengesteld door bisschop John Cosin (1594-1672) (foto), Master of Peterhouse College. Hoewel ze later werden samengevoegd, zijn ze veel diverser dan de Henrician set. De boeken bevatten o.a. een aantal werken van Thomas Wilson (1618-?), een “chorister” van Durham Cathedral en de eerste organist van de Peterhouse Chapel, en stukken in zowel het Latijn als het Engels, inclusief Services, en werden gekopieerd door talloze kopiisten van verschillende niveaus, van wie er verschillende de componisten waren van de werken in deze partijboeken.

Op het programma staat werk van Giovanni Croce (1557-1609), William Byrd (1543-1623), Thomas Wilson (1618-1647), John Amner (1579-1641), Thomas Tallis (1505-1585), Thomas Tomkins (1572-1656), Richard Farrant (1525-1580), Adrian Batten (1591-1637), Orlando Gibbons (1583-1625), William Child (1606-1697) en William Smith (1603-1645).

De uitvoeringen en de opname door het Choir of Peterhouse, Cambridge, onder leiding van Simon Jackson, zijn gebaseerd op edities, voorbereid door o.a. de musicoloog Matthew Alec Gouldstone, verbonden aan het Cambridge Institute for Renaissance Studies, en de Antico-editie van Nic Sandon (foto), voormalig hoogleraar muziek aan het University College, Cork en aan de Universiteit van Exeter. De opname omvat verschillende wereldpremière-opnames van muziek van Orlando Gibbons, Thomas Tallis, William Smith en van de eerste organist van Peterhouse Chapel in de jaren 1630, Thomas Wilson.

Tijdens het schooljaar zingt het koor van Peterhouse twee keer per week “Evensongs” en neemt gedurende het jaar deel aan een aantal speciale diensten en schoolfeesten. Muziek uit de Peterhouse Chapel uit de jaren 1630 vormt een belangrijk onderdeel van het repertoire van het koor. Het koor voert werken uit van de 16^de eeuw tot heden en geeft regelmatig opdrachten voor nieuwe muziek. Recente premières waren o.a. stukken van James Whitbourn, Roderick Williams en Ben Ponniah. Naast zingen in de hogeschool toert het koor elk jaar internationaal. Recente bestemmingen waren Zweden, Frankrijk, Litouwen, Letland, Italië en de Faeröer-eilanden.

Simon Jackson is sinds 2017 muziekdirecteur van Peterhouse. Voorheen was hij organist en muziekdirecteur van de nabijgelegen kerk van Little St Mary’s. Hij begon zijn muzikale opleiding als koorzanger aan de York Minster en vervolgde zijn opleiding aan Jesus College in Cambridge, waar hij zong als koorstudent. Naast zijn muzikale activiteiten is hij een prijswinnend academicus, wiens onderzoek zich richt zich op de verbanden tussen poëzie en muziek in de 16^de– en 17^de eeuw. Zijn eerste boek, “George Herbert and Early Modern Musical Culture”, werd in 2022 uitgegeven door Cambridge University Press.