Het Estisch vocaal ensemble Vox Clamantis en hun leider Jaan-Eik Tulve hebben zich in een kwart eeuw van nauwe samenwerking met de componist, gevestigd als de toonaangevende vertolkers van Arvo Pärts muziek, een relatie die voortbouwt op de bijna halve eeuw durende artistieke samenwerking tussen Pärt en producer Manfred Eicher. Ook Paavo Järvi, diverse koren en het Estonian Festival Orchestra brengen een eerbetoon aan Arvo Pärt, die op 11 september zijn 90ste verjaardag vierde. Niet te missen!
Als bijna geen andere, hedendaagse componist, is de Est, Arvo Pärt (1935) (foto), erin geslaagd, sacrale muziek weer onder de aandacht van een breed publiek te brengen. Door zijn meditatief karakter en zijn terugkeer naar de eenvoudigste, muzikale basisvormen, geeft zijn muziek, inzicht in belangrijke spirituele momenten. Daartoe, nog vóór zijn emigratie uit de Sovjet-Unie, bedacht Pärt wat hij de “tintinnabuli-stijl” (Latijn voor “kleine belletjes”) van componeren, noemde. Hij introduceerde deze nieuwe techniek voor het eerst in de werken “Für Alina” (1976) en “Spiegel im Spiegel” (1978). De stijl werd beïnvloed door de mystieke ervaringen van de componist met zangkunst.
Muzikaal wordt Pärts tintinnabuli muziek gekenmerkt door twee soorten stemmen, waarvan de eerste, de “tintinnabulaire stem”, een arpeggio vormt met de drieklank, en de tweede diatonisch beweegt in een stapsgewijze beweging. De werken hebben vaak een langzaam en meditatief tempo en een minimalistische notatie en uitvoering. In 1977 leverde hij een van de eerste belangrijke voorbeelden van deze stijl met de eerste versie van “Fratres”, zonder een vast of voorgeschreven instrumentarium. In zijn ascetische soberheid en bijna liturgische plechtigheid, doet het werk denken aan een gemeenschappelijk gebed of een spirituele daad.
Zijn gedetailleerde studie van orthodoxe gezangen bracht Arvo Pärt ertoe zijn meditatief en minimalistisch ’tintinnabuli’-compositiesysteem te ontwikkelen als een uitbreiding van de harmonische praktijken van orthodoxe koormuziek. Hij componeerde zijn Seven Magnificat-Antiphons in 1988, waarbij hij de tintinnabuli-techniek toepaste op teksten uit de katholieke liturgie in de Duitse taal, een opvallende Oost-West-benadering. “And I Heard a Voice”, opgenomen in de kathedraal van Haapsalu in Estland, en uitgebracht toen Arvo Pärt 90 werd, laat zien dat de band tussen koor en componist, geworteld in een gedeeld gevoel voor zowel gregoriaans als hedendaagse muziek, zich blijft verdiepen.
Het Ests ensemble voor oude muziek Vox Clamantis werd opgericht in 1996. De artistiek leider en dirigent van het ensemble is Jaan-Eik Tulve. De activiteiten van het ensemble worden georganiseerd door de NGO Estonian Gregorian Association. Naast de zang en vroege polyfonie van Gregorius, staan de concerten van het ensemble ook in het teken van hedendaagse muziek. Verschillende Estse componisten hebben werken geschreven voor Vox Clamantis, waaronder Arvo Pärt, Helena Tulve, Toivo Tulev, Erkki-Sven Tüür, Tõnis Kaumann, evenals de Tunesische componist en zanger Dhafer Youssef.
Het ensemble heeft nauw samengewerkt met Le Choeur Grégorien de Paris, wat heeft geleid tot gezamenlijke optredens in verschillende Europese landen, maar ook in Marokko en Japan. In april 1998 werd in Luxemburg een gezamenlijke cd opgenomen. Het ensemble trad op met internationaal erkende organisten als Jean Boyer, Werner Jacob, Jon Laukvik, Peter van Dijk, Edgar Krapp en anderen en gaf concerten met Hortus Musicus, NYYD Ensemble, kamerkoor Voces Musicales, Weekend Guitar Trio, Küberstudio, Estonian Philharmonic Chamber Choir en Tallinn Chamber Orchestra. Vox Clamantis heeft samengewerkt met de labels, ECM Records, Arion en Mirare.
De Estste dirigent, Jaan-Eik Tulve (1967), geboren in Tallinn, is de artistiek leider en dirigent van het ensemble Vox Clamantis. Hij studeerde in 1991 af aan het Staatsconservatorium van Tallinn als koordirigent en in 1993 aan het Nationaal Conservatorium voor Muziek en Dans in Parijs, met als hoofdvak dirigeren van het gregoriaans koor. Daarna werd hij assistent van professor Louis-Marie Vigne. Sinds 1996 is Jaan-Eik Tulve docent gregoriaans aan de Estonian Academy of Music. In 1999 nam hij als expert deel aan het Sibelius Academy-project “Gregoriana Fennica” met betrekking tot oude Finse manuscripten. Hij werkte met verschillende kloosterkoren en werkte samen met Dom Daniel Saulnier van het benedictijnenklooster van Solesmes in Frankrijk. Sinds 2010 leidt Jaan-Eik Tulve Le Choeur Grégorien de Paris, waarmee hij zowel in Europa als bijvoorbeeld in Libanon en Marokko optrad en prijzen ontving voor opnames. Hij dirigeerde ook het koor van de monniken van het Sant’Antimo-klooster in Italië en het Estonian National Male Choir voor de soundtrack. In 2010 richtte Jaan-Eik Tulve in Parijs het ensemble Lac et Mel op, die zich naast gregoriaans ook bezighoudt met vroege polyfonie.
De Estse componist Arvo Pärt maakt al sinds zijn kindertijd deel uit van Paavo Järvi’s leven: “Arvo was voor mij en mijn zus de hippe vriend van mijn vader. Hij droeg een baseballpet, een spijkerbroek en een spijkerjasje”. De geschiedenis van de familie Järvi is nauw verbonden met Pärts werk, aangezien het inmiddels legendarische concert waarin Neeme Järvi – Paavo’s vader – Pärts Credo dirigeerde in 1968, ervoor zorgde dat het Sovjetregime de familie Järvi op de zwarte lijst zette en hun vertrek uit Estland bespoedigde. Credo is ook opgenomen in dit uitgebreide programma dat 45 jaar componeren beslaat. Wat schuilt er achter de eenvoud en diepgang van deze muziek? Een mogelijk antwoord ligt in een opmerking die Pärt in Londen maakte tijdens een repetitie met Paavo: “Ik heb de indruk dat het orkest dit akkoord niet goed genoeg vindt”. De transformatie die toen plaatsvond was ongelooflijk; dezelfde noten, gespeeld ‘met liefde’, klonken compleet anders. De uitvoerders zijn Kalle Randalu, piano, het Estse Nationale Mannenkoor, het Ellerhein Meisjeskoor en het Ellerhein Alumni Koor, en het Ests Festivalorkest o.l.v. Paavo Järvi.
Het Estlands muziekleven is niet denkbaar zonder de familie Järvi. Paavo Järvi (1962) (foto) is er directeur van het Pärnu-festival. Elk jaar in augustus, komen de beste Estse musici samen met Europese orkesten, leden van de Deutsche Kammerphilharmonie, de Berliner Philharmoniker, het Orchestre de Paris, e.a. Paavo Järvi studeerde directie in zijn geboorteland Estland, aan het Curtis Institute of Music in Philadelphia en bij Leonard Bernstein in Los Angeles. Sinds het begin van het seizoen 2015/16 is hij chef-dirigent van het NHK Symphony Orchestra in Tokio. Paavo Järvi is daarnaast de muziekdirecteur van één van ‘s werelds toonaangevende orkesten, het Tonhalle Orchestre Zürich. Gelegen aan de oevers van het meer van Zürich en ingehuldigd door Brahms in 1895, werd deze zaal, wereldwijd bekend om zijn akoestiek, herboren na een aantal jaren van renovatie. In deze uitzonderlijke setting schreven Paavo Järvi en het Tonhalle-Orchester ondertussen een nieuw hoofdstuk in het internationaal muziekleven.
Recente onderscheidingen zijn onder meer de Duitse Opus Klassik-prijs “Componist van het Jaar” in 2025 voor de opname van Jüri Reinveres Narrenschip door het Estonian Festival Orchestra en een “International Classical Music”-prijs voor de opname van Bruckner Symfonie nr. 8 met het Tonhalle-Orchester Zürich, beide op Alpha Classics. Met de Deutsche Kammerphilharmonie Bremen won Paavo Järvi in 2024 de Opus Klassik-prijs “Orkest van het Jaar” en in 2023 de Gramophone- prijs “Orkest van het Jaar”, evenals de “Rheingauer Muziekprijs” in 2019 en de Opus Klassik-prijs “Dirigent van het Jaar”.
Tracklist “Credo”:
La sindone
Fratres (Versie voor strijkorkest en slagwerk)
Swansong
Für Lennart in memoriam
Da pacem Domine (Version for String Orchestra)
Silhouette
Cantus in Memory of Benjamin Britten
Mein Weg (versie voor strijkorkest en slagwerk)
Credo
Estonian Lullaby (versie voor koor en strijkorkest)
Tracklist “And I Heard a Voice”:
-Nunc dimittis
-O Holy Father Nicholas
-Sieben Magnificat-Antiphonen:
Weisheit
Adonai
Spross aus Isais Wurzel
Schlüssel Davids
Morgenstern
König aller Völker
Immanuel
-Für Jan van Eyck
-Kleine Litanei
-And I Heard a Voice
Arvo Pärt And I Heard a Voice… Vox Clamantis Jaan-Eik Tulve cd ECM New Series 4877415
Arvo Pärt Credo Estonian Festival Orchestra Paavo Järvi Alpha Classics cd Alpha 1158