Als student aan het conservatorium, waren de ambities van de jonge Pierre Boulez (1925-2016) om concertpianist te worden, de aanleiding om pianomuziek te componeren. Twee van de 4 hier voor het eerst opgenomen composities, de 13 variaties, “Thème et variations pour la main gauche” en “Trois Psalmodies”, beide uit 1945, onthulden door hun meeslepende mix van energie, drama en speelsheid, meteen zijn compositorisch talent.

Pierre Boulez, geboren in Montbrison in het Frans departement Loire (regio Auvergne-Rhône-Alpes) ging in 1942 naar Parijs om er aan het Conservatoire national supérieur de musique te studeren bij o.a. Olivier Messiaen voor compositie, Andrée Vaurabourg (de echtgenote van Arthur Honegger) voor contrapunt en René Leibowitz voor muziektheorie. In 1946, werd hij muzikaal directeur van de “Compagnie Renaud-Barrault” van Madeleine Renaud en Jean-Louis Barrault (foto) in het Théâtre Marigny en begon te componeren. Zijn composities waren toen nog uitgesproken serieel, beïnvloed door Messiaen en Anton Webern.

Boulez werd een boegbeeld van de experimentele muziek en werd met tal van publicaties, o.a. “Penser la musique aujourd’hui” (1963) en “Relevés d’apprenti” (1966), één van de invloedrijkste denkers over klassieke muziek in de 20^ste eeuw. Vanaf de jaren ‘60 werd hij weliswaar meer en meer actief als dirigent. In 1970, werd Boulez de eerste directeur van het IRCAM (Institut de Recherche et de Coordination Acoustique/Musique) (foto) in Parijs, een onderzoeksinstituut voor eigentijdse (klassieke) muziek, en in 1976, richtte hij het “Ensemble InterContemporain” (foto) op, een ensemble met wisselende bezetting voor het uitvoeren van eigentijdse muziek, o.a. van Frank Zappa (samen op de foto). Ook had hij een belangrijk aandeel in de totstandkoming van de in 1995, door de architect Christian de Portzamparc, ontworpen “Cité de la Musique” (foto) in Parijs. Boulez overleed in Baden-Baden en werd er begraven op het Hauptfriedhof. 

Pierre Boulez componeerde van 1943 tot 2001, ongeveer 11 werken voor piano, van “Douze notations pour piano” en de hier opgenomen “Thème et variations pour la main gauche” en “Trois Psalmodies”, alle uit 1945, tot “Une page d’éphéméride” (2005). Tussen 1951 en 1961, componeerde hij de 2 boeken “Structures” voor 2 piano’s. Tot zijn belangrijkste pianowerken behoren zijn 3 pianosonates en het hier opgenomen “Incises”. Hoewel zijn repertoire veel ongepubliceerde werken bevat – werken die uit zijn catalogus zijn verwijderd of uit zijn jeugd dateren – bleef de piano een centrale rol spelen in zijn werk. Hij gebruikte de piano nl. vaak in ensemble- of elektroakoestische werken, bv. in “Sur Incises” voor 3 piano’s, 3 harpen en 3 slaginstrumenten (1996/1998), gebaseerd op “Incises”, oorspronkelijk uit 1994. De presentatie van 2 jeugdwerken naast twee latere composities uit 1987 en 2001, biedt een unieke blik op de “pianistische” loopbaan van Boulez. Deze stukken zijn krachtig, hun emoties rauw en ongefilterd, en bieden de gelegenheid om de vroege fundamenten van zijn oeuvre te vergelijken met de volwassen reflecties van een meestercomponist.

De “Trois Psalmodies” werden in februari 1946, in première gespeeld door de pianiste en componiste, Yvette Grimaud (1920-2012), maar werden nooit opgenomen in de catalogus van Boulez. Het nauwelijks 33 seconden durend “Fragment d’une ébauche” uit 1987, was een geschenk voor de chemicus, Jean-Marie Lehn (1939), met wie Boulez samenwerkte aan het Collège de France, toen Lehnn dat jaar, samen met Donald Cram en Charles Pedersen, de Nobelprijs voor Scheikunde ontving. Lehn was organist en studeerde alvorens zich op scheikunde te richten, muziek.

In september 2013, speelde de gewezen leerling van Claude Helffer, Yvonne Loriod-Messiaen en Pierre-Laurent Aimard, Wilhelm Latchoumia (1974) (foto), in het kader van het Festival Musica, “Festival international des musiques d’aujourd’hui” in Straatsburg, een fragment van een toekomstig werk voor piano en instrumentaal ensemble, nog in conceptvorm, dat naderhand de titel, “Fragment d’une ébauche” zou krijgen. Met “Incises” (“Interpolations”), een opdracht van Luciano Berio en Maurizio Pollini, won de Italiaanse pianist, Gianluca Cascioli (1979) (foto) in 1994, de Umberto Micheli International Piano Competition in Milaan.

Ralph van Raat (1978) studeerde aan het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam bij Ton Hartsuiker (1933-2015) (gespecialiseerd in eigentijdse muziek) en Willem Brons, en studeerde vervolgens bij Ursula Oppens en Pierre-Laurent Aimard, beiden gerenommeerde specialisten in het modern en hedendaags repertoire. Hij ontving talloze internationale onderscheidingen, waaronder de Stipend-prijs Darmstadt, de Gaudeamus vertolkerswedstrijd en een Borletti-Buitoni Fellowship.

Deze Nederlandse pianist en musicoloog is een gepassioneerd pleitbezorger van nieuw werk en heeft de premières van talloze werken van hedendaagse componisten uitgevoerd, waarvan sommige speciaal voor hem zijn gecomponeerd. Op een paar uitzonderingen na, voelt hij zich meer aangetrokken tot de muziek van postmodernistische en eclectische componisten in plaats van tot de meer cerebrale modernisten van het midden van de 20^ste eeuw. Zijn repertoire omvat de complete solopiano-werken van Adams, Andriessen, Harvey, Lindberg, Takemitsu en Tavener, maar ook composities van minder bekende Nederlandse componisten als Theo Loevendie, Joep Franssens en Guus Janssen. Vier van zijn opnamen voor Naxos behoren tot de 20 best verkochte albums van het label. In 2009 bracht Naxos een boxed set uit van alle albums die hij voor het label had opgenomen.

Het orkestraal concertrepertoire van Van Raat concentreert zich ook bijna uitsluitend op moderne en hedendaagse muziek, met als enige uitzondering Debussy’s “Fantaisie pour piano et orchestre” uit 1890. Giel Vleggaar en Gavin Bryars hebben voor Van Raat concerti gecomponeerd, die hij beide heeft opgenomen. Hij speelde ook de première van Frederic Rzewski’s concerto “Hard Cuts”, ook geschreven voor hem. Orkesten waarmee hij speelde waren o.a. de BBC Symphony, de London Sinfonietta en het Royal Concertgebouw Orchestra.

Tracklist:

Thème et Variations pour la main gauche

Trois Psalmodies

Fragment d’une ébauche

Incises (revised version, 2001)

Pierre Boulez Piano Works Thème et variations pour la main gauche Trois Psalmodies Fragment d’une ébauche Incises Ralph van Raat, Piano cd Naxos 8.574398