Bach – Busoni, “Plein Jeu” door Jean-Philippe Collard (piano), op het label La dolce volta. Fenomenaal! | Stretto – Magazine voor kunst, geschiedenis, filosofie, literatuur en muziek.

Met “Plein Jeu” brengt Jean-Philippe Collard een levendig eerbetoon aan Johann Sebastian Bach via de krachtige en visionaire transcripties van Ferruccio Busoni. Dit repertoire, op het kruispunt van orgel- en pianotradities, biedt ruimte voor spirituele resonantie en stralende contemplatie. Van de religieuze gewelven van het orgel tot de intieme resonanties van de piano, presenteert Jean-Philippe Collard met deze opname een dialoog tussen spiritueel erfgoed en moderne pianistische expressie.

Ferruccio Busoni (1866-1924) (foto) produceerde een groot aantal bewerkingen en transcripties (“Bearbeitungen” en “Übertragungen”), verzorgde edities van werken van andere componisten, en componeerde ook een aantal cadensen voor composities van andere componisten. Bij het overlijden van zijn vader in 1909 componeerde hij een Fantasie naar J. S. Bach (BV 253) en het volgend jaar volgde zijn uitgebreide Fantasie op basis van Bach, de legendarische “Fantasia Contrappuntistica”, één van de machtigste pianowerken, ooit gecomponeerd. In 1894 werd in Berlijn het eerste deel van Busoni’s editie van de muziek van Johann Sebastian Bach (25-volumes Busoni Ausgabe), het eerste boek van “Das wohltemperierte Klavier”, BWV 846-893, voor piano gepubliceerd.

Deze was voorzien van substantiële bijlagen, waaronder eentje “Over de transcriptie van de orgelwerken van Bach voor pianoforte”. Uiteindelijk vormde dit een eerste deel van de Bach-Busoni-editie, het begin van een onderneming die zich over dertig jaar zou uitstrekken. Zeven delen werden door Busoni zelf uitgegeven. Deze omvatten de editie uit 1890 van de twee- en driestemmige inventies. Busoni publiceerde ook zijn pianotranscripties van de muziek van Bach, die hij vaak op zijn eigen recitals speelde. Deze omvatten enkele van Bachs koraalpreludes voor orgel, het Toccata en Fuga in re klein, en de chromatische fantasia en fuga (BWV 903) uit Bachs tijd in Köthen (1717-1723).Deze transcripties gingen weliswaar verder dan de letterlijke weergave van de muziek voor piano, en omvatten vaak aanzienlijke aanpassingen, hoewel Busoni nooit afdwaalde van de oorspronkelijke ritmische contouren, melodietonen en harmonie. Dit was in overeenstemming met zijn eigen concept dat de uitvoerend kunstenaar vrij moest zijn om de intenties van de componist te bevatten, te communiceren en te interpreteren. Busoni voegde wel zijn eigen tempo aanduidingen, articulatie- en frase-markeringen, dynamica en metronoom aanduidingen toe aan de originelen, evenals uitgebreide uitvoeringssuggesties. In zijn editie van Bachs Goldberg Variaties (BV B 35) stelde hij bv. voor om acht van de variaties voor een “concertuitvoering” te knippen, en ook om veel secties aanzienlijk te herschrijven.

Dankzij Ferruccio Busoni’s meesterlijke transcripties vinden Bachs werken een nieuwe incarnatie, zowel getrouw als gedurfd. De pianist zet een klankpalet van uitzonderlijke rijkdom neer, waardoor elke contrapuntische lijn trilt met een stralende helderheid. Van het plechtig koraal “Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ” tot het duizelingwekkend en beroemd Toccata en Fuga in d mineur, elk stuk is een ruimte voor contemplatie en virtuositeit, in een interpretatie die strengheid en vrijheid combineert.

De uitdrukking ‘Plein Jeu’, afkomstig uit de orgelterminologie, drukt hier symbolisch, het idee uit van volheid en de omvang van een totale pianistische onderneming. Met “Plein Jeu” brengt Jean-Philippe Collard een diep persoonlijk eerbetoon aan Bach, aan zijn muzikale vader en aan een klankcultuur die hem van jongs af aan is bijgebracht. Een hoogtepunt van artistieke volwassenheid, waarin de moderniteit van de piano de spiritualiteit van het orgel omarmt om het hart en de emotie te raken.

Jean-Philippe Collard werd gedreven door drie doelstellingen: zich verdiepen in Bachs orgelmuziek, waaraan hij al altijd zo gehecht is; deze passie herontdekken uit zijn jeugd die gevoed werd door de grote religieuze werken van de Cantor, en hulde brengen aan zijn muzikale vader, die hem deze cultuur bijbracht en die hem tot op de dag van vandaag blijft inspireren. Bedoeld als een artistiek en emotioneel testament, is deze uitgave tevens een persoonlijk gebaar, opgedragen aan de nagedachtenis van een muzikale vader en aan de sonische erfenis van een leven lang. Een manier voor Jean-Philippe Collard om de opnamecyclus af te sluiten met een meesterlijk intens werk, waarbij elke noot de essentie lijkt te verklanken. Een laatste opname als een daad van geloof in de muziek, haar stiltes en haar kleuren. Diep, vrij, essentieel.

Jean-Philippe Collard (1948) staat bekend om zijn interpretaties van de werken van Gabriel Fauré en Camille Saint-Saëns. Collard werd geboren in Mareuil-sur-Ay, Marne, in een muzikale familie en begon piano te spelen op vijfjarige leeftijd. In 1960 reisde hij naar Berlijn nadat hij was uitgezonden door de “Jeunesses musicales de France” om deel te nemen aan de Internationale Competitie voor jonge pianisten. Op zijn 16de! won hij als leerling van de legendarische docent, Pierre Sancan (1916-2008), de eerste prijs aan het conservatorium van Parijs en werd winnaar van verschillende prijzen, de Gabriel Fauré Prijs, Marguerite Long-Jacques Thibaud-competitie, Albert Roussel en de Cziffra Internationale wedstrijd. In 1973 speelde hij zijn recitaldebuut in Parijs in het Théâtre des Champs-Élysées. Sinds december 2011, is Jean-Philippe Collard artistiek directeur van de “Flâneries Musicales de Reims” en wordt samen met o.a. Michel Béroff en Jacques Rouvier, terecht beschouwd als één van de grootste exponenten van de Franse school van zijn generatie.