Jan Jordens, één van de schilders van “De Ploeg”, verbleef ’s zomers jarenlang op het magisch Waddeneiland Schiermonnikoog. Daar maakte hij zijn zogenaamde ‘Schiermonnikoogjes’, innemende, charmante schilderijtjes met impressies van het eiland.
“Toen in 1918”, zo lezen we, “een aantal jonge Groningse kunstenaars, onder wie Jan Wiegers, Johan Dijkstra, Jan Altink, George Martens en Siemen Steenmeijer, geïnspireerd door de nieuwe schilderkunst van Van Gogh, besloten had een kunstkring op te richten, had men behoefte aan een passende naam. Het was de tijd van het modernisme, de tijd waarin de avant-garde niet meer schilderde ‘naar de natuur’ maar ‘in de natuur’. Jan Altink bedacht de naam ‘De Ploeg’ “omdat er in Groningen niet zoveel te doen was op kunstgebied, dacht ik aan ontginnen en dus aan ploegen.”
Jan Gerrit Jordens (1883-1962), een prominent lid van de Groninger Kunstkring “De Ploeg”, heeft zich binnen de modernistische schilderkunst doen kennen als een zeer ontvankelijke, maar zichzelf blijvende, vrije geest: ‘een schilderend musicus die steeds variaties speelde op zijn eigen thema’s of op thema’s van anderen’. Na zijn pensionering in 1948, kwam zijn kunstenaarschap tot volle wasdom tijdens een terugkerend verblijf op Schiermonnikoog. Alles achter zich latend ervaarde hij in de stilte van het magisch duinlandschap Schiermonnikoog (“Een Wonder van Stilte”) een ultiem gevoel van vrijheid. In zijn aquarellen was zijn relatie met de werkelijkheid aanvankelijk nog herkenbaar aanwezig, maar maakte uiteindelijk plaats voor een abstract orgiastisch spel van kleuren, strepen, toetsen en vegen.
Het vroeg werk van Jordens liet invloeden van de schilders van de Bergense School zien. In Bergen in de Nederlandse provincie Noord-Holland, de woonplaats van Adriaan Roland Holst (1888-1976), de “Prins der Dichters”, bestond toen nl. een belangrijke schilderschool. In de periode 1880-1940, de ’tweede Gouden Eeuw’, behoorde die School tot de Europese avant-garde. De Bergense School was de eerste expressionistische kunststroming met een eigen manifest in Nederland. Omstreeks 1910 vestigden de eerste kunstenaars zich in het Noord-Hollandse Bergen. Met zijn manifest ‘De Nieuwe Schilderkunst’ legde Piet Van Wijngaerdt (1873-1964) (foto) in 1916, het theoretisch’ fundament onder de expressionistische beweging. Zijn pleidooi voor ‘grootere innerlijkheid’, gebruik van dissonanten en het ‘vermijden van gemaniëreerdheid’, maakte veel indruk op de schilders in Bergen.
In de periode 1930-1940, experimenteerde Jordens met verschillende stijlen. Kubistisch getint werk werd afgewisseld met meer naturalistische schilderijen. Na de Tweede Wereldoorlog bleef hij doorgaan met experimenteren met allerlei materialen en technieken (collages, sjabloondruksels, aquarellen). Heel bijzonder waren de series aquarellen die op Schiermonnikoog tot stand kwamen. Stilistisch vertoonden zijn strepen, stippen en arabesken trouwens verwantschap met de werkwijze van… Jackson Pollock.
Dat het boek zo rijk geïllustreerd is komt omdat het beeldmateriaal ter beschikking werd gesteld door het Brücke Museum en het Groninger Museum, de Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen en het Museum Belvédère, Museum De Casteelse Poort en Singer Laren, het Stedelijk Museum Amsterdam en het Stedelijk Museum Alkmaar.
Peter Jordens publiceert regelmatig over de Groninger Kunstkring De Ploeg. Hij is trouwens de kleinzoon van Jan Gerrit Jordens.
Peter Jordens De Ploeg op Schiermonnikoog 239 bladz. geïllustreerd uitg. Wbooks EAN 9789462586871