Licht, lucht en water vormden het onmiskenbaar decor voor de schilders van Den Haag. Van de Haagse School tot abstracte vernieuwers in de twintigste eeuw, achter de duinen ontstond de kunst niet uit het rumoer van de stad, maar in een voortdurende dialoog met de magische zee. 
De klassieke meesters als Hendrik Willem Mesdag, Sientje Mesdag-van Houten, Wijnand Nuijen, Willem Roelofs, George Hendrik Breitner en Willem Bastiaan Tholen worden getoond naast modernisten als Jan Mankes, Co Westerik en Willem Hussem. Waar deze kunstenaars zich lieten inspireren door buitenlandse voorlopers als John Constable, Richard Bonington en de schilders van Barbizon, grijpen hedendaagse kunstenaars als Marjolein Knottenbelt en Casper Faassen juist terug op de traditie van de Haagse School.
“Licht, lucht en water zijn de ingrediënten waar wolken uit worden samengesteld. Ze vormen niet voor niets het leidmotief van deze tentoonstelling. Van Schelfhout tot Hussem en van Weissenbruch tot Westerik, de verbinding met de Haagse horizon is altijd de belangrijkste inspiratiebron geweest voor de schilders van de hofstad.
Wie in de wolken boven de Noordzee kijkt, ziet meer dan een prachtig schouwspel; het is een eeuwenoude dialoog tussen lucht, licht en het Nederlandse landschap. Met deze tentoonstelling willen wij dat vluchtige moment – door Haagse schilders zo meesterlijk vastgelegd – voor onze bezoekers invoelbaar maken”, aldus gastcurator Werner van der Belt.
De tentoonstelling begint bij Andreas Schelfhout, die al vóór de Franse Barbizon-schilders, buiten werkte in de duinen van Scheveningen. Zijn wolkenstudies – beïnvloed door Engelse tijdgenoten én de meteorologische inzichten van zijn tijd – vormen het begin van een nieuwe artistieke benadering van het landschap. Vanuit deze vroege ontwikkelingen groeit de Haagse School, gedragen door figuren als Mesdag, de Marissen en (Jan Hendrik) Weissenbruch. Hun schilderijen, gekenmerkt door een weids, atmosferisch realisme, zetten licht, lucht en water centraal.
Vanaf het interbellum tot ver in de twintigste eeuw blijft het Haagse landschap kunstenaars inspireren. Kunstenaars als Jan Mankes, Willem Hussem, Rein Draijer, Co Westerik, Theo Bitter en Nol Kroes zoeken naar nieuwe vormen en betekenissen. Westerik verbeeldt de zee als zintuiglijke ervaring, Hussem abstraheert het kustlandschap tot pure vorm, en Bitter maakt van het strand een monumentaal decor.
In het laatste deel van de tentoonstelling staan hedendaagse kunstenaars centraal. Zij schilderen, fotograferen en maken installaties waarin Haags licht, lucht en water opnieuw worden onderzocht en verbeeld. Sebastiaan Spit onderzoekt het spel van wolken en schaduw boven zee, Marjolein Knottenbelt blaast oude schilderijen nieuw leven in, en Cassandra van Veen duikt letterlijk de zee in om haar ervaring om te zetten in beeld.
Kunsthistoricus Werner van den Belt en journalist Bob Hardus volgen in De schilders van Den Haag de eerste kunstenaars die buiten werkten – nog vóór de Fransen in Barbizon – op weg naar een tweede gouden eeuw in de Nederlandse schilderkunst. Met de oprichting van kunstenaarsvereniging Pulchri Studio en de doorbraak van het vissersgenre ontstond er in de negentiende eeuw een hechte gemeenschap rond Israëls, Mesdag, Roelofs en Weissenbruch. Ook jongere generaties onder aanvoering van Breitner, Van Gogh en De Bock zochten opnieuw de vrijheid van het ongerepte landschap.
De stad en het modern leven hebben de Haagse School misschien wel ingehaald, maar nooit echt omarmd. Het is dan ook juist die behoefte om de open horizon vast te leggen die de schilders van toen en nu nog steeds verbindt. De tentoonstelling “Licht, Lucht, Water – de schilders van Den Haag” is een visueel rijke en verrassende tentoonstelling die vanuit kunsthistorisch perspectief de ontwikkeling van de Haagse schilderkunst over twee eeuwen toont. Van 19e-eeuwse meesters als Andreas Schelfhout tot hedendaagse kunstenaars als Sebastiaan Spit: allen vonden en vinden inspiratie in hetzelfde fenomeen – het veranderende kustlicht van Den Haag. Het museum is geopend op dinsdag t/m zondag van 10.00 – 17.00 uur.
4 oktober 2025 – 1 maart 2026
De schilders van Den Haag 239 bladz. geïllustreerd uitg. Wbooks ISBN 9789462587298