Zeldzame kaarten over de stad, cultuur en samenleving, tonen in deze magnifieke uitgave de geschiedenis van de stad Brussel. Ze maken aan de hand van een schaalmodel van de middeleeuwse stad aan de Zenne tot een plan van de Noord-Zuidverbinding, die de metropool nu doorsnijdt, de duizendjarige geschiedenis van Brussel zichtbaar en onthullen hoe Brussel door de eeuwen heen uitgroeide tot het kloppend hart van België en Europa.
Oude kaarten zijn stille getuigen van het verleden. In het geval van Brussel is dat verleden even rijk als woelig: de stad was immers achtereenvolgens de hoofdplaats van het hertogdom Brabant, de Zeventien Provinciën, de Zuidelijke Nederlanden, het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, België, de Vlaamse en Franse Gemeenschap en te slotte ook de Europese Unie. De auteurs maken die historische lijn inzichtelijk, onder meer via een oud schema van de zeven geslachten die de stad bestuurden in de late middeleeuwen en een unieke plattegrond die de lezer door de straten gidst waar zich in 1830 de Belgische Revolutie voltrok.
Maar de geschiedenis is meer dan een onophoudelijke politieke en militaire machtsstrijd. De zorgvuldig geselecteerde kaarten tonen ook de sociaaleconomische en culturele fundamenten van Brussel, door thema’s zoals religie, ontspanning, industrie en migratie te belichten. Sommige kaarten, zoals die van Jacob van Deventer (ca. 1505-1575), zijn iconisch geworden. Andere verwonderen, zoals een schets van de groentekramen op de Grote Markt en een mentale kaart van het hedendaags Anderlecht.
“Belangrijke gebeurtenissen, zoals het beruchte bombardement van de stad in 1695 en de overwelving van de Zenne in de 19de eeuw”, zo lezen we, “zijn vanzelfsprekend in kaart gebracht (kaarten 22 en 39). Andere kaarten laten zien waar kloosters werden gebouwd en welke activiteiten daar plaatsvonden (kaarten 10 en 19). De omvang van eigendommen en de draagwijdte van burenruzies lees je af van de landmeterskaarten die werden gemaakt voor grootgrondbezitters of in het kader van processen (kaarten 18 en 23). Maatschappelijke uitdagingen als de energietransitie, migratie of openbare hygiëne zijn allemaal ooit in kaart gebracht (kaarten 41, 58 en 66). Ook de vele Brusselse mobiliteitsvraagstukken, openbare werken en stedenbouwkundige ingrepen zijn veelvuldig op de kaart gezet.”
Een aantal kaarten in dit boek is nooit eerder aan het brede publiek getoond. Zo is er een 16de-eeuwse proceskaart die de ruzie tussen stedelingen blootlegt, en een twee meter lang plan met de posities van de Oostenrijkse legers voor het beleg van Brussel. Een team van ervaren historici en cartografen schetst de historische context en leert je hoe je de kaart kunt ‘lezen’ als venster op het verleden. Dit boek vertelt het verhaal van een stad in beweging. en Brussel, als spiegel van de Belgische en internationale geschiedenis, komt hier tot leven. Niet te missen!
Bram Vannieuwenhuyze is opgeleid als mediëvist aan de Universiteit Gent. Hij werkt momenteel als bijzonder hoogleraar historische cartografie aan de Universiteit van Amsterdam en is als museumadviseur verbonden aan het MAP – Mercator in Sint-Niklaas.
Philippe De Maeyer is emeritus hoogleraar cartografie aan de Universiteit Gent, permanent secretaris van de Koninklijke Academie voor Overzeese Wetenschappen en vicevoorzitter van de International Cartographic Association.
Michèle Galand is emeritus hoogleraar aan de Université libre de Bruxelles en lid van de Koninklijke Academie van België. Ze heeft meerdere bijdragen gepubliceerd over Brussel in de nieuwe tijd.
Christophe Loir is professor aan de Université libre de Bruxelles bij de vakgroep Geschiedenis, Kunst en Archeologie en is verbonden aan de onderzoekscentra sociAMM en CRéA-Patrimoine. Daarnaast is hij lid van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen.
Guy Vanthemsche is emeritus hoogleraar hedendaagse geschiedenis aan de Vrije Universiteit Brussel, lid van de Koninklijke Academie voor Overzeese Wetenschappen en secretaris van de Koninklijke Commissie voor Geschiedenis.
Bram Vannieuwenhuyze Phillippe De Maeyer Michèle Galand Christophe Loir Guy Vanthemsche De geschiedenis van Brussel in oude kaarten 294 bladz. geïllustreerd uitg. Lannoo ISBN 9789020921120