De beroemde kaart van Marcus Gerards uit 1562 blijkt de sleutel tot een schijnbaar verdwenen wereld. “De kaart van 1562 uitvergroot, Brugge door de ogen van Marcus Gerards” opent nu de volledige kaart, verdeeld over 24 overzichtelijke platen. De kaart fungeert daarbij als praktische gids. Niet te missen!
De kaart van 1562, gemaakt door Marcus Gerards, is een beroemd en zeer gedetailleerd stadsplan van Brugge, gemaakt in opdracht van het stadsbestuur om de stad te promoten en haar economisch belang te benadrukken tijdens een periode van verval. Het was een strategisch propagandamiddel, zelfs door de zee dichter bij het centrum te tekenen dan in werkelijkheid, en is nog steeds een waardevol instrument voor het verkennen van de historische stad en de 16de-eeuwse maatschappij. Het plan is gedigitaliseerd en wordt uitgebreid bestudeerd, met nieuwe boeken en tentoonstellingen die de geheimen ervan onthullen.
Het doel was de economische heropleving stimuleren door de stad te presenteren als een bloeiende handelsmetropool, ondanks concurrentie van andere havens en het Brugge van de 16de eeuw te tonen met straten, gebouwen, tuinen, kaatsbanen, molens en de verbinding met de zee (Zwin). Hoewel strategisch, was de kaart opvallend nauwkeurig en functioneert ze nog steeds als een wegwijzer door de historische binnenstad. De kaart is immers strategisch, met een “gekleurde” weergave van de haven en een gunstigere voorstelling van de stad dan de realiteit. Koen Goeminne toont hoe Marcus Gerards de stad vastlegde in 1562 en hoe dat beeld vandaag nog herkenbaar blijft. Volgens Goeminne is de beroemde kaart meer dan een praktische leidraad. Ze werkt als een lens op het leven in de zestiende eeuw. “De kaart van Gerards is geen plattegrond, maar een venster op de ziel van Brugge,” zegt hij. Daardoor voelt de stad uit 1562 verrassend dichtbij. Wie kijkt, ziet hoe oud en nieuw Brugge zich voortdurend raken.
Het boek opent met een grote verkenning. De volledige kaart wordt verdeeld in twintig duidelijke fragmenten. Daardoor kan de lezer meteen dieper kijken. Stadspoorten, reien, kloosters en ambachtelijke wijken komen één voor één in beeld. Elk fragment laat zien hoe rijk de tekening van Gerards is. In het tweede deel verschuift de blik. Goeminne gebruikt de kaart als uitgangspunt om thema’s te onderzoeken. Stadsverdediging, waterbeheer, bestuur en alledaags leven komen aan bod. Foto’s van vandaag, oude beelden en reconstructies tonen hoe het Brugge van toen nog altijd in de straten doorschemert. Zo groeit het boek uit tot een brug tussen tijden.
Damme en Sluis krijgen eveneens ruimte. In een bijdrage van Caroline Terryn wordt uitgelegd hoe beide plaatsen eeuwenlang de maritieme toegang tot Brugge vormden. Daardoor krijgt de lezer ook zicht op de bredere omgeving rond de stad. Het boek sluit aan bij De wereld van Marcus Gerards – Brugge in 1562 uit 2024. Toch mikt het nadrukkelijk op een breder publiek. De toon is uitnodigend en nieuwsgierig. Goeminne moedigt iedereen aan om zelf met de kaart door Brugge te wandelen en te ontdekken waar de sporen van 1562 nog zichtbaar zijn. Zo blijkt het verleden zich niet enkel in musea of archieven te bevinden, maar gewoon op straat – zichtbaar voor wie weet waar te kijken. Met dit boek en de vele foto’s van Rudy De Nolf wordt een stad onthuld die tegelijk eeuwenoud en springlevend is. Want Brugge is nooit uitverteld. En misschien is dat wel haar grootste troef.
In maart 2026 volgt trouwens nog een tentoonstelling in de Speelmanskapel. Ze zal de titel dragen ‘Vensters op Brugge – de stad van Marcus Gerards’ in de Speelmanskapel. Kaartfragmenten, foto’s, 3D-beelden en projecties brengen het Brugge van 1562 opnieuw tot leven. De kapel uit 1421 is zelf op de kaart te zien en vormt zo een passend decor.
Koen Goeminne is historicus en oprichter van historisch onderzoeksbureau Vigor Clius (www.vigorclius.be). Hij legt zich toe op stadsgeschiedenis en publieksgeschiedenis en zoekt altijd naar manieren om verleden en publiek dichter bij elkaar te brengen. In 2022 digitaliseerde hij de beroemde kaart van Marcus Gerards, een mijlpaal in het visueel ontsluiten van het 16de-eeuwse Brugge. Hij is de redacteur van De wereld van Marcus Gerards – Brugge in 1562.
Koen Goeminne De kaart van 1562 uitvergroot Brugge door de ogen van Marcus Gerards 144 bladz. geïllustreerd uitg. De Boekenmaker BV ISBN 9789083474243