In “Spreken over God” laat de Duits-Koreaanse filosoof Byung-Chul Han zien hoe de inzichten van Simone Weil niets aan kracht hebben verloren en ons helpen de leegte van onze tijd te doorzien. In zijn kritisch essay “Infocratie”, tegen de verregaande digitalisering van een wereld waarin technologie de mens beheerst, in plaats van andersom, beschrijft hij dan weer de huidige crisis van de democratie met het oog op de digitalisering van het publiek domein.
Simone Weil (1909-1943) was één van de belangrijkste filosofen van de 20ste eeuw. Ze was een religieuze mystica en een politieke activiste. Centraal in haar denken stond de afwezigheid van God. Nadat deze de wereld geschapen had uit het niets, verwijderde hij zichzelf – uit liefde – uit hetgeen hij gecreëerd had (“ontschepping”). Hij geeft het podium als het ware aan de mens. Liet deze op aarde over aan simplistische, primitieve oerkrachten (la pesanteur, de zwaartekracht en ook “de noodzaak”). Het enige dat de mens hier tegenover kan stellen is een bovennatuurlijke kracht, namelijk la grâce, genade. Hij/zij kan deze ontvangen door “aandacht”, door zich voor God open te stellen, zich leeg te maken van zichzelf en zijn “ik” uit te schakelen. Dat heeft een gevolg voor zijn verhouding tot zijn medemensen: de harmonie tussen de mensen wordt erdoor verwerkelijkt. Zo worden mensen nu elkaars gelijken en verschijnt God als ‘het enige principe van harmonie’. Christus is voor haar daarbij in feite de stilzwijgende tussenpersoon: “elke ware vriendschap loopt via Christus”. Vriendschap en gerechtigheid zijn een en dezelfde.
Byung-Chul Han laat in zijn essay “Spreken over God”, zien hoe actueel het denken van Simone Weil wel is. Haar spirituele kracht en radicale kritiek op productie, prestatie en consumptie boden en bieden een helend perspectief op deze tijd. In plaats van alsmaar te presteren, produceren en consumeren, wees ze ons een andere weg: naar een leven dat openstaat voor stilte, zin, aandacht en transcendentie. Volgens Han zou de wereld mooier en vreedzamer zijn als we leefden zoals Weil het voorleefde – vol aandacht, overgave en innerlijke waarheid.
Maar, de digitalisering rukt onstuitbaar op. We zijn bedwelmd door een communicatie- en informatieroes. Tegelijk voelen we ons machteloos overgeleverd aan de tsunami van informatie die over ons wordt uitgestort. Verkiezingscampagnes worden als informatieoorlogen gevoerd. Samenzweringstheorieën en propaganda beheersen het politieke debat. Han laat in “infocratie” zien hoe we in een nieuwe heerschappijvorm leven. Beide essays werden vertaald dor Mark Wildschut.
De Koreaans-Duitse filosoof en schrijver over filosofie, cultuur, religie en samenleving, Byung-Chul Han (1959) studeerde filosofie, Duitse literatuur en katholieke theologie in Freiburg im Breisgau en München. Hij is sinds 2012, hoogleraar in cultuurwetenschap en hoofd van het studium generale aan de Universiteit voor de Kunsten (UdK) in Berlijn.
Byung-Chul Han Spreken over God Een dialoog met Simone Weill 127 bladz. Uitg. Ten Have ISBN 9789025914196
Byung-Chul Han Infocratie Digitalisering en de crisis van de democratie 96 bladz. uitg. Ten Have 9789025911171