Van de meer dan duizend in het oude Athene opgevoerde tragedies zijn er eenendertig bewaard gebleven, waaronder zeventien van Euripides (484-406), een leerling van de presocratische filosoof en astronoom Anaxagoras. Deze bijzondere uitgave begint met zijn oudste stuk, “Medea”, en sluit met zijn laatste, “Bakchanten”.

Veel hedendaagse romans, toneelstukken en films halen hun inspiratie uit de epische poëzie en Griekse tragedies die bijna drieduizend jaar geleden voor het eerst werden verteld. In het werk van Homerus, in bijvoorbeeld de verhalen over de Trojaanse Oorlog en Jason en de Argonauten, gaat het om mannelijke helden. Vrouwen komen er meestal bekaaid vanaf. En als ze wel het onderwerp van gesprek zijn, worden ze vaak afgeschilderd als monsterlijk, wraakzuchtig of gewoon kwaadaardig. Neem Pandora, iedereen kent haar als de eerste vrouw die alle chaos en ellende in de wereld heeft losgelaten, maar in het oorspronkelijke verhaal van Hesiodus handelde zij helemaal niet uit kwade wil. Zelfs de verhalen over Medea en Phaedra zijn genuanceerder dan hervertellingen ons laten geloven.

De Griekse mythen zijn één van de belangrijkste culturele fundamenten van de moderne wereld. Verhalen over goden en monsters vormen de steunpilaar van epische poëzie en Griekse tragedies, van Homerus tot Vergilius en van Aeschylus tot Sophocles en Euripides. En nog steeds putten een schat aan romans, toneelstukken en films vandaag hun inspiratie uit die verhalen.

De Griekse tragedie ging over de vrijheid om te handelen als een ervaring die facet voor facet doorgemaakt wordt. Agamemnon, Orestes, Elektra zijn voorbeelden van legendarische personages die door hun daden het middelpunt van een tragedie geworden zijn. Agamemnon en Cassandra, één van de dochters van Priamus, de koning van Troje, werden door Klytaimnestra, de vrouw van Aamemnon, vermoord. Hij met een bijl in bad, zij werd onthoofd. Elektra en Orestes, de kinderen van Agamemnon en Klytaimnestra, koesteren wraak jegens hun moeder, en haar minnaar, Aigisthos. Zowel Klytaimnestra als Aigisthos worden door Orestes en zijn vriend Pylades, gedood.

De (negen) muzen waren het symbool van de inspiratie. De dichter Hesiodos was de eerste dichter, waarvan bekend is, dat hij over de negen muzen schreef. De muzen i.v.m. met het onderwerp van dit boek waren Erato voor de hymne, het lied en de lyriek, Kalliope voor het heroïsch epos, de filosofie en de retorica, Kleio/Clio voor de geschiedschrijving, Melpomene voor de tragedie, Polyhymnia voor de retoriek en de gewijde liederen, Terpsichore voor de lyrische poëzie, en Thaleia voor de komedie.

Medea bv. toont de nasleep van de beroemde Argonautentocht onder Jason om het Gulden Vlies te bemachtigen. De missie slaagt, maar vervolgens ontwikkelt zich een groot persoonlijk drama. Bakchanten gaat over religieuze waanzin. Daarnaast zijn vier tragedies over de Trojaanse Oorlog opgenomen: Ifigeneia in Aulis (over het offeren van een dochter in bijzijn van haar moeder), Trojaanse vrouwen (de oorlog gezien door de ogen van de vrouwen uit de koninklijke familie), Elektra (over moedermoord) en Orestes (over de jonge broer van Elektra, die haar helpt bij de moord). Eurpides, één van de drie grote Griekse tragediedichters, naast Sophokles en Aischylos. werd wereldberoemd vanwege zijn genadeloze kijk op het menselijk gewemel. “Euripides, Zes tragedies” werd vertaald door Gerard Koolschijn.

De Nederlandse classicus en schrijver, Gerard Koolschijn (1945), een specialist van de Attische tragedie en de Plato, studeerde klassieke talen en rechten aan de Rijksuniversiteit Leiden. Hij werkte van 1975 tot 1990 – met onderbreking van één jaar voor een medewerkerschap straf- en strafprocesrecht aan de RU Leiden – in het voortgezet onderwijs als leraar op verschillende Haagse scholen en als rector van het Haags gymnasium Sorghvliet. Koolschijns toneelvertalingen zijn van 1985 tot heden vele malen door de grote Nederlandse toneelgezelschappen op de planken gebracht.

Euripides, Zes tragedies, Medea, Ifigeneia in Aulis, Trojaanse vrouwen, Elektra, Orestes, Bakchanten 431 bladz. uitg. Atheneum Polak & Van Gennep EAN 9789025319960