Het nieuws dat Noord-Koreaanse militairen aan Russische zijde vochten in Oekraïne kwam in 2024 voor velen als een verrassing. Noord-Korea is toch die in zichzelf gekeerde dictatuur waar op grote schaal mensenrechten worden geschonden? Maar het land blijkt juist ook in het buitenland grote ambities te hebben en zijn greep op de wereld te willen versterken. U leest er alles over in het boek van prof. Remco Breuker.

Korea was voor het Westen lange tijd onbereikbaar en de rijke cultuur is ook nu nog steeds relatief onbekend. De Koreaanse keramiek bv. werd gebruikt bij hof ceremonies, als statusobject van een geleerde, of voor het bewaren van make-up. Hoewel er intensieve contacten waren met buurlanden China en Japan, was Korea lange tijd onbereikbaar voor het Westen. Een tipje van de sluier werd opgelicht door het verslag van Hendrik Hamel, een uit Gorinchem afkomstige boekhouder. Hamel leed in 1653 schipbreuk bij de kust van het huidige Zuid-Korea. Tijdens zijn verblijf schreef hij een verslag over zijn belevenissen en de Koreaanse samenleving. De publicatie hiervan werd een best-seller in Europa. Tegenwoordig zegt de naam Hendrik Hamel weinig mensen in Nederland iets. In Zuid-Korea daarentegen is Hamel een nationale bekendheid; er zelfs een museum aan hem gewijd.

Van een celadon wijnpot om rijstwijn uit te drinken tot aandoenlijke waterdruppelaars en andere gebruiksvoorwerpen om kalligrafie mee te beoefenen; de Koreaanse elite had tijd en geld om zich bezig te houden met andere zaken dan werk. Dit gold met name voor de mannen en de cultuur die hieruit ontstond, bekend als ‘yangban’. Luxe-objecten en statussymbolen cultuur voelbaar: een blauw-witte vaas met een Chinees gedicht, een stempel in de vorm van een aapje voor het signeren van belangrijke documenten en typische accessoires van de yangban klasse, zoals een zwarte hoed en een lange pijp.

Dit laatste object was een ultiem statussymbool in de 18de eeuw, er was namelijk een bediende voor nodig om de pijp te roken. Verfijnde celadon doosjes uit de Goryeo dynastie (918-1392), waar pigmenten en haaraccessoires in werden bewaard, laten zien hoe het specifieke Koreaanse schoonheidsideaal dat nu bekend staat als K-beauty een lange geschiedenis kent. Zo is BB-cream een Koreaanse uitvinding en inmiddels wereldwijd populair onder mode- en make-up liefhebbers. K-Pop bandleden, met hun perfecte uiterlijk, hebben een grote invloed op het zelfbeeld van jonge mannen en vrouwen.

Noord-Koreakenner Remco Breuker heeft het weliswaar niet over de Koreaanse kunst, maar legt o.a. uit waaruit nu precies de connectie van het land met Poetin bestaat? Waarom is het land zo actief in zuidelijk Afrika en wat zijn de banden met bewegingen en landen in het Midden-Oosten? Terwijl de wereldorde op haar grondvesten schudt, staat Noord-Korea aan de vooravond van wellicht zijn grootste bloeiperiode sinds de Koreaoorlog in de jaren ‘50.

“Dit boek”, zo lezen we, “bespreekt Noord-Korea in zijn internationale context, een onderwerp dat niet vaak besproken wordt, in ieder geval niet op structurele wijze. Als het gebeurt, gebeurt het volgens de regels van de internationale betrekkingen; vanuit Pyongyang en vanuit de staat bezien. Dat doe ik hier niet. De drijfveer voor dit boek was de deelname van Noord-Korea aan de invasie van Oekraïne aan de kant van Rusland. Maar datgene wat mij persoonlijk tot de bestudering van Noord-Korea heeft gebracht is een onderwerp dat zo weinig aan bod komt dat het ironisch genoeg bijna antimedia.”

“Ballingen uit Noord-Korea die in Zuid-Korea wonen (en gewoon Zuid-Koreaanse staatsburgers zijn)”, zo gaat het verder, “kampen in het algemeen met allerlei problematiek, zoals discriminatie in het Zuiden en moeilijkheden om zich succesvol en comfortabel aan te passen aan het leven in Zuid-Korea. Sommigen van hen (zoals Park Myeongho en Moon Cheolsu) vrezen bovendien terecht voor represailles vanuit Noord-Korea tegen henzelf of tegen in het Noorden achtergebleven familieleden en vrienden. De Zuid-Koreaanse overheid zet niet voor niets persoonsbewaking in om deze mensen veilig en in leven te houden. De interviews met hen zijn dan ook anoniem – ik heb hun in dit boek willekeurige pseudoniemen gegeven zodat niet te achterhalen is wie zij in Noord-Korea waren.”

Prof. dr. Remco Breuker (1972) is historicus, vertaler en hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden. Eerder verschenen van zijn hand onder meer “De BV Noord-Korea” (2018) en “De Koreaanse golf” (2023).

Remco Breuker De wereld volgens Noord-Korea 220 bladz. uitg. Ambo|Anthos ISBN 9789026371509