“Beethoven, Fidelio”, door Lise Davidsen en de Dresdner Philharmoniker o.l.v. Marek Janowski, op het label Pentatone. Een hoogtepunt!

Beethovens enige opera, het Singspiel, “Fidelio”, op een libretto van Joseph Sonnleithner (foto), gebaseerd op een Frans origineel, “Léonore, ou L’Amour conjugal” van Jean-Nicolas Bouilly (foto), werd voor het eerst uitgevoerd in Wenen in het Theater an der Wien op 20 november 1805, een week na de bezetting van de stad door Franse troepen o.l.v. Napoleon. De opera gaat over een politieke gevangene, Florestan, die door zijn trouwe vrouw Leonore, vermomt als de jongen, ‘Fidelio’, die in de gevangenis dienst doet, op het nippertje gered wordt.Na hun veelgeprezen opname van Webers Freischütz (foto), eveneens met Lise Davidsen (Agathe), presenteren de Dresdner Philharmonie en haar chef-dirigent Marek Janowski opnieuw een Duitse opera-stereoklassieker met Beethovens Fidelio. Het had een live concertopname moeten zijn, maar Covid-19 dwarsboomde die plannen. Gelukkig bleek het mogelijk om Beethovens meesterwerk in twee studiosessies op te nemen, met twee verschillende, gevestigde koren, het Sächsischer Staatsopernchor Dresden en het MDR Leipzig Radio Koor. Katharina Wagner en Daniel Weber hebben de originele dialogen voor deze opname aangepast. Fidelio is de ultieme reddingsopera, waarin een vrouw tot het uiterste gaat om haar geliefde te bevrijden van de ketenen van een barbaars, onderdrukkend regime. Beethovens opera over de kracht van liefde en de verlichtende kracht van de mensheid resoneert vandaag nog steeds, en de muziek blijft verrukken en inspireren.Van “Leonore” (1805) tot “Fidelio” (1814), waren er drie opeenvolgende versies van Beethovens enige opera. De titel, “Fidelio”, werd in 1805 gebruikt om mogelijke verwarring met de opera’s over hetzelfde onderwerp door Paër en Gaveaux te vermijden. Beethoven zelf gaf de voorkeur aan de titel Leonore, die werd gebruikt voor de herziene versie van 1806. Voor de uitvoering van 1814 maakte Beethoven met de hulp van Georg Friedrich Treitschke, directeur van het Theater an der Wien, aanzienlijke wijzigingen. Deze versie is een geaccepteerd onderdeel geworden van het modern operarepertoire, voorafgegaan door de Fidelio Overture, gecomponeerd voor de versie van 1814. Het werd voor het eerst opgevoerd in het Kärntnertortheater in mei 1814, opnieuw onder de titel Fidelio.In de opera wordt de naam ‘Fidelio’ aangenomen door de heldin Leonore, die zichzelf vermomt als een jongen en een baan aanneemt in dienst van Rocco in de gevangenis waar haar man Florestan door zijn vijand, de gevangenisgouverneur Don Pizarro wordt vastgehouden. De zaken worden gecompliceerd door het feit dat de portier, Jaquino, verliefd is op Marzelline, de dochter van Rocco, terwijl Marzelline verliefd is op Fidelio. Een bezoek wordt bedreigd door de minister, waardoor het noodzakelijk is voor Pizarro om zijn vijand, Florestan, onwettig vastgehouden door Don Pizarro te ontdoen. Op aanraden van Leonore wordt Rocco weliswaar overgehaald om de gevangenen uit de bovenste cellen te luchten, wat tot de finale leidt van de eerste akte. De tweede handeling speelt zich af in de kerker waar de gevangen Florestan een visioen van zijn vrouw Leonore lijkt te zien. Rocco en Fidelio gaan samen de kerker in, klaar om een graf voor de gevangene voor te bereiden, maar het is door de laatste interventie van Leonore, dat ze, terwijl de minister en zijn bewaker arriveren, haar man kan redden van de dood. Wanneer trompetten hun komst aankondigen, schenkt Don Pizarro, Leonore en haar echtgenoot hun vrijheid.Hoewel hij eerder aria’s componeerde voor gebruik in opera’s van andere componisten, begon Beethoven pas in 1804 te werken aan wat zijn enige opera zou worden, Fidelio. In 1798 werd de Franse schrijver Jean-Nicolas Bouilly’s Léonore, ou L’amour conjugale opgevoerd met muziek van de zanger en componist Pierre Gaveaux. De samenzwering was actueel en handelde zoals het gebeurde met onterechte gevangenschap en de redding van een gevangene door de moed van zijn loyale vrouw. De opera genoot succes in Parijs, en een soortgelijk succes had de Italiaanse versie van Ferdinando Paër in 1804 in Dresden. Het libretto van Bouilly werd in het Duits vertaald door Joseph von Sonnleithner (foto), die in februari 1804 werd benoemd tot secretaris van het Hoftheater en tijdelijk als directeur van het Theater an der Wien, ter vervanging van de acteur-manager Emanuel Schikaneder, auteur van het libretto van Mozarts Die Zauberflöte. De keuze voor het libretto werd beïnvloed door het succes in Wenen van Cherubini’s opera Les Deux journées, eveneens gebaseerd op een libretto van Bouilly, een ‘reddingsopera die zich afspeelt tijdens de Franse revolutionaire terreur.Dat bepaalde gedeelten uit de opera van Paër sterke overeenkomst vertoonden met passages uit Beethovens Fidelio schijnt destijds nauwelijks te zijn opgevallen. Nu pas valt op in welke mate Beethoven erdoor werd geïnspireerd. De première vond plaats op 20 november 1805 in het Theater an der Wien in Wenen, onder leiding van de componist.  Bij deze uitvoering werd de ouverture Leonora nr. 2 in C-groot gespeeld. De eerste gereviseerde versie werd op 29 maart 1806 in hetzelfde theater voor het eerst uitgevoerd, opnieuw onder leiding van de componist, met de ouverture Leonora nr. 3 eveneens in C. De tweede hier opgenomen, gereviseerde versie, ging ten slotte op 23 april 1814 in het Kärntnertortheater in première, met de Fidelio-ouverture in E.Rolverdeling :

Lise Davidsen (Leonore, sopraan)

Christian Elsner (Florestan, tenor)

Georg Zeppenfeld (Rocco, bas)

Johannes Martin Kränzle (Don Pizarro, bariton)

Christina Landshamer (Marzelline, sopraan) Cornel Frey (Jaquino, tenor)

Günther Groissböck (Don Fernando, bas-bariton)

Aaron Pegram (1stegevangene, tenor)

Chao Deng (2degevangene, bas)

Sächsischer Staatsopernchor Dresden

Male voices of MDR-Rundfunkchor

Dresdner Philharmoniker o.l.v. Marek Janowski

De Noorse, lyrisch dramatische sopraan, Lise Davidsen (°1987) begon op haar vijftiende gitaar te spelen en te zingen. Naarmate ze vorderde, concentreerde ze zich op zingen en behaalde in 2010 een bachelordiploma aan de Grieg Academy of Music in Bergen. Tijdens deze periode werkte ze met bekende zangers zoals Bettina Smith en Hilde Haraldsen Sveen, en was ze mezzosopraan in het Norwegian Soloists Choir. Daarna begon ze te studeren voor een Master’s degree aan de Royal Opera Academy in Kopenhagen, waar haar lerares, Susanna Eken, haar hielp haar stem te ontwikkelen als sopraan voor opera. In 2014 trad ze als soliste op met de Berliner Philharmoniker tijdens een concert van het Koninklijk Deens Muziekconservatorium.

Ze studeerde af aan de Royal Opera Academy en ontving ze de Léonie Sonning talentprijs en de Danish Singers Award. Ze kreeg ook financiële steun van de Skipsreder Tom Wilhelmsen, Karen en Arthur Feldthusens en Sine Butenschøns Foundations. Tijdens deze periode maakte ze tijdens het seizoen 2012-13, haar eerste optredens bij de Royal Danish Opera, als Lapák de hond en de uil in Janáčeks “Het sluwe vosje”, ze zong Emilia in “Otello” van Verdi, Rosalinde in “Die Fledermaus”, en ze won de Reumert Talentpris. In 2015 won ze de eerste prijs in de Queen Sonja Competition en de eerste prijs en publieksprijs in de Operalia Competition in Londen. Ze won ook drie prijzen op de Hans Gabor Belvedere Singing Competition 2015 in Amsterdam, was een HSBC Aix-en-Provence Laureate, ontving een Statoil Talent Bursary Award, de Leonie Sonning Music Prize en de Kirsten Flagstad Award. In 2018 ontving ze de Koningin Ingrid Prijs en werd ze uitgeroepen tot Gramophone Magazine Young Artist of the Year. Lise Davidsen trad op in vele festivals en operahuizen. In 2017 maakte ze haar debuut in Glyndebourne, waar ze de titelrol zong in Strauss’ Ariadne auf Naxos. Ze gaf haar eerste recital in Wigmore Hall, en maakte haar eerste optreden op de BBC-proms. Ze trad ook op in het Opernhaus Zürich, Wiener Staatsoper, Aix-en-Provence Festival, Royal Opera House, Teatro Colon en de Beierse Staatsopera.Tijdens het seizoen 2017-18 was ze artist in residence bij het Bergens Filharmonisch Orkest. Ze maakte in november 2019, haar debuut bij de Metropolitan Opera in de (hoofd)rol van Lisa in Tsjaikofski ‘s “Schoppenvrouw”. Davidsen debuteerde op 10 mei 2021 in La Scala, toen het Milanees operahuis zijn deuren heropende voor het publiek na een sluiting van zes maanden vanwege de Covid-19-pandemie. Ze zong toen aria’s van Henry Purcell , Richard Wagner , Richard Strauss , Giuseppe Verdi en Tsjaikofski.De Duitse tenor, Christian Elsner (°1965), concentreerde zich eerst op het lied en het oratorium , waarna hij het operatoneel betrad in rollen als Händels Tabarco en Mozarts Pedrillo. Vanaf 2007 zong hij ook rollen als Wagners Siegmund bij internationale operahuizen en op festivals. Geboren in Freiburg im Breisgau, was Elsner lid van het jongenskoor en later het kathedraalkoor van de Freiburg Minster, waar hij eerste zanglessen kreeg van de Amerikaanse operatenor Richard Riffel. Vanaf 1987 studeerde hij aan de Musikhochschule Frankfurt (Frankfurt University of Music) bij Martin Gründler, waar hij vocologie studeerde. Hij studeerde ook bij Charles Spencer en volgde aanvullende masterclasses bij Dietrich Fischer-Dieskau in Berlijn en Neil Semer in New York.Hij verscheen als Tabarco in Händels Armida op het Händel Festival Halle in 1994, en als Macduff in Verdi’s Macbeth in het Heidelberg Theater. Hij was te gast bij de Opera van Frankfurt, het Staatstheater Mainz en Theater Bremen en zong de rol van Pedrillo in Die Entführung aus dem Serail van Mozart in het Staatstheater Darmstadt in het seizoen 1996-97. Ook onder zijn lyrische rollen waren Lenski in Tsjaikofski’s Eugene Onegin en de titelrol in Idomeneo van Mozart. Sinds 2007, na een verandering naar heldentenor rollen, verscheen hij als Siegmund in Wagners Die Walküre bij het Staatstheater Darmstadt. Een recensent noteerde zijn lyrische belcantozang gebaseerd op liedtechniek, met veel tinten van de stem, nauwkeurige dictie, en stabiel. Hij zong ook de rol bij de Semperoper in Dresden, en verscheen in de titelrol van Wagners Parsifal in de Weense Staatsopera, het Deutsches Nationaltheater, Staatskapelle Weimar, en het Staatstheater Kassel.Als concertsolist zong hij in de Berliner Philharmonie, het Teatro alla Scala , Carnegie Hall in New York en de Suntory Hall in Tokyo, o.l.v. Marek Janowski, Mariss Jansons, Lorin Maazel, Yannick Nézet-Séguin, Simon Rattle en David Zinman. Hij gaf liedrecitals met zijn vaste begeleider Burkhard Kehring en ook Hartmut Höll en Gerold Huber in de Laeiszhalle in Hamburg, in de Munt in Brussel en op festivals als het Beethovenfest in Bonn, de MDR Musiksommer en de Schubertiade in Feldkirch. Hij zong de tenorsolo in Bruckners Te Deum op de Salzburger Festspiele en in 2015, vertolkte hij de rol van Johannes in Franz Schmidts oratorium “Het boek met zeven zegels” in de Wiener Musikverein , onder leiding van Manfred Honeck. In 2006 werd hij benoemd tot hoogleraar zang aan de Hochschule für Musik Würzburg en bekleedt de functie sinds 2017 aan de Hochschule für Musik Karlsruhe.De Duitse dirigent van Poolse afkomst, Marek Janowski (°1939) groeide op bij zijn Duitse moeder in Wuppertal en bracht zijn carrière grotendeels door in Duitsland, Frankrijk en de Verenigde Staten. Hij was onder meer chef-dirigent in Freiburg en van 1973 tot 1979 muzikaal directeur van de Opera van Dortmund. Sinds 2000 was Janowski de eerste dirigent van het Orchestre Philharmonique de Monte-Carlo, waar hij in 2009 werd opgevolgd door Yakov Kreizberg. In die periode leidde hij ook het RSO Berlin en de Dresdner Philharmonie. Met het andere orkest in de laatstgenoemde stad, de Staatskapelle Dresden, maakte hij een complete opname van Der Ring des Nibelungen van Wagner, die geldt als een van de meest gewaardeerde registraties van deze operacyclus.Vanaf 2005 was Janowski een van de dirigenten van het “triumviraat” van het Pittsburgh Symphony Orchestra, met Sir Andrew Davis en Yan Pascal Tortelier, die gezamenlijk het artistieke beleid voerden. Janowski focuste zich op het essentiële Duitse repertoire. Hij maakte opnamen van werken van Beethoven, Wagner, Brahms, Weber en Strauss. Zijn contract in Pittsburgh liep af in 2008. Bij zijn afscheid werd hem de Otto Klemperer Guest Conductor Chair toegekend. Vanaf het seizoen 2005/06 ging Janowski een vijfjarig contract aan als artistiek en muzikaal directeur en eerste dirigent van het Orchestre de la Suisse Romande in Genève. Hoewel zijn contract aanvankelijk werd verlengd tot 2015, kwam het orkest met hem overeen dat hij in 2012 werd opgevolgd door Neeme Järvi, die de feitelijke leiding al in januari 2011 overnam. Janowski keerde in 2019 als chef-dirigent terug bij de Dresdner Philharmonie. In 2020 werden van het WDR Sinfonieorchester onder leiding van de 81-jarige Janowski, de complete symfonieën van Beethoven op cd uitgebracht.Beethoven Fidelio Lise Davidsen Marek Janowski 2 cd Pentatone PTC5186880