Het Hooggerechtshof speelt een cruciale en unieke rol in de Verenigde Staten. Als laatste instantie van Constitutional review of constitutional control, bepalen er sinds 1869, “slechts” 9 rechters (een Opperrechter of Chief Justice en 8 Rechters of Associate Justices), of wetten en besluiten in lijn zijn met de Grondwet of Constitution. Naast de geschiedenis, de achtergrond en de invloed van dit Hof, gaat dit boek o.a. ook over hoe dit prestigieus Hooggerechtshof met dat staatsrecht omgaat.

De “Founding Fathers” waren de grondleggers van de Verenigde Staten van Amerika. Na het ondertekenen van de “Declaration of Independence”, de Onafhankelijkheidsverklaring, stelden ze, geïnspireerd door het Europese verlichtingsdenken, de Amerikaanse grondwet op. Ze gaven daarmee een staatkundige, republikeinse vorm aan de Britse koloniën in Noord-Amerika die tegen de Engelsen in opstand waren gekomen. Daarmee legden ze de stevige basis voor de belangrijkste, westerse democratie. Toen Abraham Lincoln overleed, reikte Amerika over het hele continent en was het één geheel met het zelfbeeld van één verenigde natie.

In de Verenigde Staten ligt de wetgevende macht bij het Congres (een Senaat en het Huis van Afgevaardigden), is de president het hoofd van de uitvoerende macht en ligt de rechtsprekende macht bij het Hooggerechtshof en de diverse ondergeschikte rechtbanken en gerechtshoven. Het Eerste Congres van de Verenigde Staten voorzag in de gedetailleerde organisatie van een federale rechterlijke macht door middel van de Judiciary Act van 1789.

Het Hooggerechtshof moest als hoogste gerechtelijke rechtbank van het land, gevestigd zijn in de hoofdstad en kreeg telkens de naam van de opperrechters, bv. Ellsworth Court, Marshall Court, White Court of Taft Court. In 1775 verklaarden de Amerikanen zich onafhankelijk van Groot-Brittannië en in 1800 werd Washington D.C. de federale hoofdstad van de nieuwe natie. In de tussenliggende 25 jaar zouden weliswaar 8 andere steden de titel van hoofdstad dragen. Alleen al tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783) hadden de VS wel 5 hoofdsteden in 8 jaar tijd. Philadelphia (foto) was tussen 1774 en 1800, zelfs 4 keer de hoofdstad. De geschiedenis van het Congres wordt onderverdeeld in First Continental Congress (van september tot oktober, 1774), het Second Continental Congress (1775–1781), het Congress of the Confederation (178-1789) en het  United States Congress (van 1789 tot en met vandaag).

In de federale rechtspraak heeft het “Supreme Court of the United States” de hoogste beroepsrechtspraak (“appellate jurisdiction”) over alle zaken van federale rechtbanken en over zaken van staatsrechtbanken, die betrekking hebben op kwesties van het Amerikaans, constitutioneel of federaal recht. Het heeft o.a. ook jurisdictie (“original jurisdiction”) over alle zaken met betrekking tot ambassadeurs, ministers, consuls en geschillen tussen staten.

Het hoogste gerechtelijk orgaan, het “Supreme Court”, vergelijkbaar met het Belgisch Hof van Cassatie of de Nederlandse Hoge Raad, heeft door haar controle op grondwettelijkheid of constitutionele toetsing, niet alleen invloed op het recht, maar ook op de politiek, in die mate “dat het zelfs de macht heeft om de koers van het land te sturen”, zo klinkt het in het boek.  “Wat betekent deze vorm van constitutionele toetsing en hoe solide is de wet- en regelgeving op deze manier”, vraagt Kenneth Manusama zich af, m.a.w hoe grondwettelijk is de grondwettelijke controle nog in de Verenigde Staten? In “(On)grondwettelijk” zet hij uiteen hoe cruciaal de rol is die het “Supreme Court” speelt maar ook welke risico’s ermee gepaard gaan.

De woorden “Gelijke Rechtspraak”, “Equal justice under law” (uit de clausule van het 14de  amendement uit 1868), in 1932 gebeiteld boven de hoofdingang van het Hooggerechtshof, drukken de uiteindelijke verantwoordelijkheid van het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten uit. Als hoogste rechter over de wet is het Hof belast met het waarborgen van de belofte van gelijke rechtspraak voor de Amerikaanse bevolking en fungeert het daardoor ook als hoeder en tolk van de Grondwet.

“Amerika zit in een constitutionele crisis”, eindigt Manusama, “omdat de regering ten aanzien van het openbaar bestuur de Grondwet negeert, de Republikeinse meerderheid in het Congres de president volgt ten koste van hun institutionele verantwoordelijkheden en de wetgevende macht, en omdat allerhande gedupeerden meteen beroep doen op de federale rechterlijke macht.” De lijsten met de geciteerde en geraadpleegde boeken, de meeste over jurisprudentie, een 7-tal websites en de 9 aangehaalde amendementen bij de Grondwet vervolledigen dit kritisch analytisch maar bevattelijk geschreven boek.

Kenneth Manusama (1972) is schrijver, jurist en Amerikakenner. Hij promoveerde aan de Vrije Universiteit Amsterdam en doceerde internationaal recht aan verschillende universiteiten in Nederland en New York. Recentelijk gaf hij ook les in het Amerikaans constitutioneel recht. In 2024 verscheen zijn “Democratie van het Wilde Westen” (foto) (Bot Uitgevers).

Kenneth Manusama (On)grondwettelijk Over de cruciale rol van het Hooggerechtshof in Amerika 159 bladz. uitg. Thomas Rap ISBN 9789400412637