Vanaf de vroegste tijden probeert de mens te begrijpen hoe zijn wereld in elkaar steekt. De mens ervaart de werkelijkheid in het verloop van de tijd, in de afwisseling van dag en nacht en in de opeenvolging van de seizoenen, maar toch was en is er nog steeds het vermoeden dat er achter die werkelijkheid een diepere waarheid verborgen zou liggen… Piet de Rooy, een hoogleraar met een immense eruditie, legt op een uitermate boeiende en bovenal glasheldere manier, tal van wetenschappelijke en filosofische inzichten en de ingewikkeldste en zwaarwichtigste kwesties uit, voorzien van talloze, kleurrijke en wonderbaarlijke anekdotes, en alles uitgebreid geplaatst in hun historische context. Indrukwekkend!

Geïnspireerd door “La Verdad, el Tiempo y la Historia” (foto), het gelijknamig schilderij uit 1800, van Francisco Goya, meer bepaald één van zijn twee allegorische schilderijen met als onderwerp de wetenschappelijke en economische vooruitgang (het andere is “Alegoría de la Poesía”), is het boek, “De tijd, de waarheid en de geschiedenis”, een zinderende zoektocht naar drie pijlers onder de interpretatie van onze wereld.

(“La promulgación de la Constitución de 1812” (“De afkondiging van de Grondwet                van 1812”) door Salvador Viniegra  (Museo de las Cortes van Cádiz)).

Op het schilderij van Goya leidt de man als de gevleugelde “Tijd”, met een zandloper in de hand, de “Waarheid” aan zijn arm. De Waarheid is de staande figuur, die een scepter en een boekje vasthoudt. Zittend schrijft de “Geschiedenis” met haar voet op het verouderd rechtscorpus (”el antiguo corpus jurídico periclitado”) de gebeurtenissen op. “De “Waarheid” zou Spanje voorstellen en het boekje dat ze vasthoudt, zou de Grondwet van Cádiz (“La Constitución Política de la Monarquía Española”) uit 1812, zijn. Goya’s schilderij, nu in het Nationaal Museum Stockholm, is nl. ook bekend onder de namen “España, el Tiempo y la Historia” en “Alegoría de la Constitución de 1812”.

“De tijd, de waarheid en de geschiedenis” is een monumentale cultuurgeschiedenis. Het boek bestaat uit een introductie en 3 uitgebreide delen, waarbij elk deel onderverdeeld is in 3 hoofdstukken. In het eerste deel, “De Tijd” beschrijft Piet de Rooy hoe de mens door meting, de tijd onderwierp aan de klok en de kalender, hoe hij dankzij kunstlicht de tijd anders en langer ging beleven, en hoe de mens d.m.v. zandlopers en het uurwerk, de tijd zichtbaar maakte en kunstmatig onderverdeelde in licht en donker, uur en duur en zon en maan.

Het tweede deel, “De waarheid”, is het filosofisch deel van het boek. Daarin heeft de auteur het o.a. uitvoerig over de Bijbel en het christendom, Spinoza en Hume, de zintuiglijke en de bovenzintuiglijke wereld, Mozes en Freud, occulte wetenschappen, de theosofie van Blavatsky en de antroposofie van Rudolf Steiner, en spiritualiteit. In dit deel gaat het over hoe de mens eeuwenlang de Bijbel als de ultieme waarheid beschouwde, kettervervolging en heksenwaan incluis, hoe hij zich grotendeels van de Bijbelse waarheid heeft losgemaakt om uiteindelijk geloof te gaan hechten aan zogenaamde spirituele krachten.

In het derde deel “De geschiedenis” beschrijft Piet de Rooy wat hij “de vergruizing van de Verlichting” noemt, nl. het ongerijmd, ontspoord denken, complottheorieën, te beginnen met Robespierre, de mentaliteitsgeschiedenis en de ontwikkeling van de geschiedschrijving en periodisering van het verleden in de 19de eeuw, de professionalisering van historisch onderzoek en de ontwikkeling en invoering van normen voor bronnenonderzoek, en het van vooroordelen voorziene, vasthouden aan mythen als eenzijdig geïnterpreteerde referentiepunten in een zoektocht naar een zogenaamde (nationale) identiteit. Fenomenaal!

Piet de Rooy (1944) (foto) was van 1985 tot 2009, hoogleraar nieuwste en Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Hij studeerde geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Utrecht en aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij als zoon van een gereformeerde onderwijzer en PvdA-lid, promoveerde op hoe in Nederland tijdens het interbellum, zowel op landelijk als op lokaal niveau (Amsterdam), de werkloosheid werd aangepakt. Aan de Universiteit van Amsterdam werkte hij eerst bij de afdeling pedagogiek en politicologie alvorens hij in 1997, verbonden werd aan de afdeling geschiedenis. Vanaf 1985, was hij er hoogleraar nieuwste geschiedenis bij de toenmalige faculteit der politieke en sociaal-culturele wetenschappen (PSF) en werd er later hoogleraar Nederlandse geschiedenis vanaf de middeleeuwen bij de faculteit der geesteswetenschappen, afdeling geschiedenis, archeologie en regiostudies, leerstoelgroep Nederlandse Geschiedenis.

Eerder schreef hij tal van thematische referentiewerken over de geschiedenis van Nederland, o.a. over werklozenzorg en werkloosheidsbestrijding, sociaaldemocratie in Nederland en onderwijs, en “De Nederlandse Darwin” (foto) over de evolutieleer en fysische antropologie van Herman Bernelot Moens (1875-1938) (foto), die zich inzette voor interraciale harmonie, verdraagzaamheid en vrede, en die omdat hij de mensheid als één broederschap zag, pleitte voor rassenvermenging.

Piet de Rooy De tijd, de waarheid & de geschiedenis Hoe onze wereld in elkaar zit  684  bladz. uitg. Querido ISBN 9789025318802