Papandopulo, “Hrvatska Misa, Kroatische Messe”, Live door Darija Auguštan, Sonja Runje, Tomislav Mužek, Ljubomir Puškarić Chor des Bayerischen Rundfunks o.l.v Ivan Repušić, op het label BR Klassik. Een revelatie!

Papadopoulo’s unieke “Kroatische Mis” op. 86 uit 1942, combineerde Kroatische traditie met een rijke spirituele klank. Het koor van de Beierse Omroep, onder leiding van Ivan Repušić, vertolkt op deze cd één van de indrukwekkendste missen van de 20ste eeuw. Niet te missen!

Kroatië in de klassieke muziek? Wel, van de Weense klassieke school, was Joseph Haydn de componist, die het dichtst, heel dicht zelfs, bij de volksmuziek stond. Ten eerste omdat hij zijn vroege jaren op het platteland doorbracht, maar ook omdat hij, in tegenstelling tot zijn collega’s die in de stedelijke centra van de Habsburgse monarchie werkten, gedurende zijn hele leven, in contact kwam met Kroaten, Roma en Hongaren. Deze invloeden “Alla zingarese”, waren tot grote vreugde van Prins Nikolaus I Esterházy en zijn gasten, alom tegenwoordig in Haydns muziek.

Het openingsthema van de finale van zijn Symfonie nr. 104 (de “London” Symphony) bv., was oorspronkelijk het Kroatisch volkslied, “Oj, Jelena, Jelena, jabuka zelena”. De finale van de “Drumroll/Mit dem Paukenwirbel” Symfonie nr. 103, opende dan weer met als thema, het Kroatisch volksliedje, “Divojčica potok gazi”. De oorspronkelijk, Kroatische melodie, “Stal se jesem” uit Međimurska županija, werd… “Gott erhalte Franz den Kaiser”. De melodie van dat Kroatisch lied, “Stal se jesem v jutro rano”, dat Haydn in 1797, als thema koos voor de variaties in zijn Strijkkwartet op. 76 nr.3, kreeg nl. nog in dat zelfde jaar, van Lorenz Leopold Haschka (1749-1827), de begintekst, “Gott erhalte Franz den Kaiser”…

In het oeuvre van Haydn treffen we heel vaak Oostenrijkse (regio Burgenland), Joodse, zigeuner- en Kroatische volksliedmelodieën aan. Een belangrijke invloed was de muziek van zigeunermuzikanten. Deze muzikanten waren in strikte zin niet echt volksmuzikanten, maar eerder professionals met een sterke folkloristische achtergrond. Zigeunermuzikanten werden in dienst genomen door de patroons van Haydn, de rijke Eszterházy familie, voor twee doeleinden.

Ze reisden van herberg naar herberg om “verbunkos” of wervingsdansen te spelen, en ze werden geëngageerd om muziek te spelen in het paleis. Bij die gelegenheden hoorde Haydn hun opzwepende muziek. Hij bracht hulde aan die muzikanten in zijn Pianotrio, Hob XV: 25, in het menuet van zijn Strijkkwartet op. 20 nr. 4 uit 1772, door Haydn omschreven als “Alla zingarese”, en in de finale van zijn Klavierconcerto in D Hob.XVIII:11 uit 1782, gemarkeerd “Rondo all’Ungarese”.

Bekende Kroatische klassieke componisten waren o.a. Vatroslav Lisinski (1819-1854), eigenl. Ignatius Fuchs (foto), die beschouwd wordt als de grondlegger van de Kroatische nationale muziek, Dora Pejačević (1885-1923), bekend om zijn introductie van het orkestlied en het schrijven van de eerste moderne Kroatische symfonie en Boris Papandopulo (1906-1991), bekend om zijn combinatie van romantiek en volksmuziek in zijn werken. Andere belangrijke figuren uit verschillende eeuwen, waren de renaissancecomponist Ivan Lukačić (1587-1648) en de hedendaagse componisten, Milko Kelemen (1924-2018) en Ivana Kiš (°1979).

Franz von Suppé (1819-1895) (foto), afkomstig uit het koninkrijk Dalmatië, het Oostenrijks-Hongaarse Rijk (nu onderdeel van Kroatië), was wellicht de bekendste Kroatische componist. Luigi Dallapiccola (1904-1975) was in muzikaal Europa de op één na bekendste, Kroatische componist. Josip Runjanin (1821-1878), Ivan Zajc (1832-1914), Vatroslav Lisinski (1819-1854), Krešimir Baranović (1894-1975) en Jakov Gotovac (1895-1982) wachten nog steeds op internationale erkenning…

De Kroatische componist en dirigent, Boris Papandopulo (1906-1991) (foto’s), studeerde in Zagreb en aan het Conservatorium in Wenen en bracht het grootste deel van zijn leven uitsluitend in Kroatië door. Hij was koorleider, kapelmeester en operadirecteur in Split, Rijeka, Zagreb en Sarajevo en creëerde meer dan 400 composities in vrijwel elk genre. Het breed stilistisch spectrum van deze in Griekenland geboren musicus, geworteld in de Kroatische muziektaal, strekte zich nl. uit van neoclassicisme en jazz tot popmuziek en volksmuziek. Zijn werken combineerden elementen van Kroatische volksmuziek met twaalftoonsmuziek met hoge eisen aan virtuoos muzikaal vakmanschap.

De Kroatische Mis is een sacraal werk in de geest en stijl van de eeuwenoude Kroatische vocale muziek. Het werk is a capella gecomponeerd, wat betekent dat het geen orkestrale of orgelbegeleiding heeft, aangezien Kroatische koormuziek ook vrijwel uitsluitend uit onbegeleide zang bestaat. Papandopulo componeerde de mis voor de Eerste Kroatische Koorvereniging Kolo, waarvan hij van 1928 tot 1934 en van 1938 tot 1946 dirigent was. Zijn Kroatische mis werd voltooid in 1938 en ging in april 1942, in Zagreb in première door de Kroatische Koorvereniging Kolo onder leiding van de componist. Hoewel de Kroatische taal – een vertaling van de rooms-katholieke misliturgie – het werk een zekere nationale signatuur gaf, was het toch voornamelijk beïnvloed door de traditie van oude gezangen uit Dalmatië. De polyfonisch gecomponeerde mis voor 4 solisten en koor met de syllabische en diatonische toonzetting van de tekst was kenmerkend voor de Kroatische vocale muziek. 

Op 1 februari 2025 voerde Ivan Repušić, chef-dirigent van het Rundfunkorchester München, de Kroatische Mis uit met het Koor van de Beierse Rundfunk, voorbereid door Tomislav Fačini, in het Prinzregententheater in München. Met de live-opname er van heeft BR-Klassik een uitstekende interpretatie van dit indrukwekkend, religieus werk uitgebracht. De vocale solisten zijn Darija Auguštan, sopraan, Sonja Runje, mezzosopraan, Tomislav Mužek, tenor en Ljubomir Puškarić, bariton.

Ivan Repušić (1978) studeerde directie aan de Muziekacademie van de Universiteit van Zagreb bij Igor Gjadrov en Vjekoslav Šutej en bleef zijn vaardigheden ontwikkelen bij gerenommeerde dirigenten als Jorma Panula, Gianluigi Gelmetti, Kazushi Ono en Donald Runnicles. Hij begon zijn professionele carrière bij het Kroatisch Nationaal Theater in Split (2002), waar hij chef-dirigent en directeur van de Opera was (2006-2009) en als eerste kapelmeester van de Staatsopera van Nedersaksen in Hannover (2010–2013). Hij debuteerde in de Deutsche Oper in Berlijn met Puccini’s La bohème (2011), waarna hij benoemd werd tot kapelmeester van het gerenommeerd operahuis (vanaf seizoen 2012/2013). Sinds 2014 vervult hij de nieuwe rol van eerste vaste gastdirigent.

Papandopulo Hrvatska misa Kroatische Messe Darija Auguštan Sonja Runje Tomislav Mužek Ljubomir Puškarić Chor des Bayerischen Rundfunks Ivan Repušić cd BR Klassik 900532