We kunnen ons geen leven zonder vogels voorstellen. Ze zijn een symbool van vrijheid, schoonheid en liefde. Maar vogels zijn ook huisdieren, voedsel of jachttrofee. In de tentoonstelling BIRDS – Curated by The Goldfinch & Simon Schama vragen we ons af hoe het kan dat we vogels zowel bewonderen als opsluiten. En wat zegt onze band met vogels over hoe we met de natuur omgaan?

“In de loop van dit project”, zo lezen we, “spraken allen die eraan meewerkten met anderen over vogels. Het was opmerkelijk hoe we aangeraakt werden met een positieve variant op het vogelvirus en hoeveel reacties er volgden. Er is met nieuwe ogen naar vogels gekeken en de betrokkenheid bij de avifauna groeide met de week. Men stuurde ons van alles toe, van geluidsopnamen uit het bos tot vogelapps, waarmee je aan de hand van zang de soort kunt determineren. We kregen tips over vogels in de kunst, muziek, literatuur en over omgang met vogels in je tuin of op je balkon.”

Van Icarus tot Peter Pan – wie droomt er niet van vliegen? Vogels belichamen onze verlangens, angsten en fantasieën. In deze publicatie onderzoeken internationaal gerenommeerd (kunst)historicus Simon Schama en directeur van het Mauritshuis Martine Gosselink de fascinerende relatie tussen mens en vogel aan de hand van kunst, literatuur en cultuurgeschiedenis.

Het wereldberoemd Puttertje van Carel Fabritius, Picasso’s Duif, Brancusi’s Vogel in de ruimte, een Egyptische valkenmummie, een verenjurk van Iris van Herpen: dit boek is een visuele en literaire reis door eeuwen van vogelverbeelding. Kers op de taart is een prachtige bloemlezing met vogelverhalen uit onder andere Het Gilgamesj-eposen Duizenden-een-nacht, én vogelpoëzie van schrijvers als Rabindranath Tagore, Ted Hughes, Bob Marley en Rūmī.

“De verhalen zijn eindeloos, zo lezen we nog. “Net als vele andere mens vogel gerelateerde onderwerpen. Toch hebben we geprobeerd een raamwerk te maken aan de hand van een aantal kapstokken. Een voor de hand liggend onderwerp zou vogels in de kunst zijn geweest. Er zijn miljoenen vogels afgebeeld in de beeldende kunsten. Toch waren vogels als een mooi plaatje op een theekopje, wandscherm of schilderij voor ons geen uitgangspunt. Waar hebben we dan wel naar gekeken? Wel, naar de jacht bijvoorbeeld, in het hoofdstuk ‘Gebroken vlucht’. We jagen op vogels om ze op te eten of in een kooi te stoppen. We jagen ook mét vogels. Slechtvalken en haviken worden getraind om konijnen, hazen en eenden te pakken te krijgen.

“In het hoofdstuk ‘Gekortwiekt’”, vernemen we, “komen vogels als voedsel ter sprake. We eten niet alleen het vlees van ganzen, kwartels, duiven en kippen, maar ook hun eieren. In sommige landen is het zelfs gebruikelijk vogelnesten te eten. We bewonderen vogels om hun kleurrijke verenpracht, die we maar al te graag zelf wilden bemachtigen voor verentooien, hoeden en boa’s. De focus op veren komt aan bod in het hoofdstuk ‘Pluimage’.”

“Samené, zo gaat het verder, “hebben Simon en ik voor dit boek een bloemlezing met geschriften over mens en vogel samengesteld. Dat betekent dat we naast de hierboven genoemde onderwerpen in een aparte sectie talloze fragmenten uit sprookjes, fabels, losse verhalen en gedichten hebben opgenomen waarin mens-vogelrelaties worden besproken, van de oudheid tot nu, afkomstig uit China en Suriname en alles ertussenin.”

Met tekstbijdragen van Simon Schama, Martine Gosselink, Laura Cumming, Stefan Hertmans, Philip Hoare, Eva Meijer en Adrienne Quarles van Ufford, bekijkt de tentoonstelling “BIRDS”, vogels vanuit zeven thema’s: van vogels als huisdier tot hemelse boodschapper. “BIRDS” toont nl. een kakelbonte verzameling historische en hedendaagse kunstwerken: schilderijen, tekeningen, natuurhistorische en mode-objecten en een audiovisuele installatie. Spot de opmerkelijkste en kleurrijkste vogels in de kunsten, en ontdek de verhalen erachter. Niet te missen!

Deze publicatie verscheen naar aanleiding van de tentoonstelling BIRDS – Curated by The Goldfinch & Simon Schama in Mauritshuis Den Haag, nog tot 7 juni 2026.

Simon Schama Martine Gosselink Birds Het puttertje, mens en vogel 200 bladz. geïllustreerd Hannibal Books ISBN 9789493416529